دانشنامه جامع مجازی ویکی مهدویت

ابن عربی در آثار خود به طور مشخص به ظهور حضرت مهدی(عج) از نسل فاطمه(س) اشاره کرده و با استناد به شواهد متقن، نسب ایشان را به امام حسین(ع) و امام حسن عسکری(ع) می‌رساند که کاملاً با دیدگاه شیعه منطبق است.وی صفات ممتازی برای حضرت مهدی(عج) برمی‌شمارد از جمله: عصمت، آگاهی از علم غیب، رحمت بودن.ابن عربی همچنین مقام خاتم الاولیاء را به دو قسم عامه و خاصه تقسیم می‌کند و اگرچه در تعیین مصداق آن ابهاماتی وجود دارد، اما قرائن قوی نشان می‌دهد که حضرت مهدی(عج) را شایسته این مقام می‌داند. دیدگاه او مبنی بر خروج و زنده بودن حضرت مهدی(عج) مخالف نظر مشهور اهل سنت است. اعتقادات وی به طور قابل توجهی به اعتقادات شیعه نزدیک است.کی از مسائلی که ابن عربی به گونه ای مبسوط درباره آن سخن گفته و در کتاب دايره المعارف گونه خود فتوحات مکیه و کتاب عنقاء مغرب في ختم الاولی ...

عناوین مختلفی برای مفهوم منجی آخرالزمان در کتاب‌های عهد عتیق و عهد جدید ذکرشده است؛ یکی از این عناوین که مخصوصاً در عهد جدید، مکرر برای منجی آخرالزمان ذکرشده، عنوان «پسر ‌انسان» است. این واژه، معنا و رسالتی فراتر ازآنچه برای ماشیح در یهود ذکر شده را برای منجی آخرالزمان ارائه می‌دهد.فهوم "پسر انسان" ریشه در عهد عتیق، به‌ویژه در کتاب‌های دانیال و حزقیال دارد. در این کتاب‌ها، این عنوان بر برگزیدگی و نقش فرجام‌شناختی دلالت دارد. دانیال نبی آن را در مفهومی فراتر، همراه با داوری و نجات کیهانی به کار برد. در عهد جدید، عیسی به‌کرات از این عنوان برای اشاره به خود استفاده کرد. این کاربرد هم بر انسانیت او و هم بر نقش منجیانه و آخرالزمانی‌اش تأکید داشت. "پسر انسان" در الهیات عهد جدید، فراتر از مفهوم زمینی "مسیحا"ی یهودی است. این عنوان شامل اختیارات فرازم ...

يکي از مواريثي که نزد حضرت ولي عصر(عج) مي‌باشد، كتابي است به نام مصحف فاطمه(س). اين کتاب گرچه در نزد بعضي از شیعیان نا آشناست اما در کتب حدیثی شیعه و در نزد دانشمندان شیعه مورد توجه و دارای اهمیت مي باشد. علامه آقابزرگ تهرانی در الذریعه، از مصحف فاطمه، نام برده و می‌نویسد: مصحف فاطمه از امانات امامت است که در نزد امام و مولایمان صاحب‌الزمان موجود است. امام خميني نيز در مقدمه وصیت نامه سیاسی الهی خود با افتخار از آن ياد كرده و مي فرماید: ما مفتخریم که ادعیه حیات بخش که آن را قرآن صاعد می خوانند از ائمه معصومین ما است، ما مفتخريم كه مناجات شعبانیه امامان و دعای عرفات حسین ابن علی(ع) و صحیفه سجادیه این زبور آل محمد(ص) و صحیفه فاطمیه(س) که کتاب الهام شده از جانب خداوند تعالی به زهرای مرضیه است از ما استرباره شکل‌گيري اين مصحف چنين نقل شده: وقتي ک ...

نصرت و یاری حضرت ولی عصر(عج) چه در فراهم نمودن شرائط و زمینه های ظهور و چه در کنار حضرت و در ایّام ظهور و قیام و حتّی پس از آن در جریان ادارۀ حکومتِ فراگیر مهدوی در جهان، جزء درخواستها و آرزوهای مؤمنین و مشتاقان آن حضرت می باشد. در میثاق نامه ای که هر روز صبح به رسم تجدید عهد با اماممان می خوانیم عرضه می داریم: اللَّهُمَّ اجْعَلْنِي مِنْ‌ أَنْصَارِهِ‌ وَ أَعْوَانِه‌قیام حضرت مهدی(عج) یکباره و ناگهانی رخ می‌دهد و در آن زمان فرصتی برای آمادگی جهت همراهی با عدل گستر گیتی وجود ندارد. در نتیجه از هم‌اکنون باید خود را آماده کنیم تا بتوانيم در زمره ياران آن حضرت قرار گيريم .با توجه به روايات، مي توان ويژگي ياران را به دو دسته ويژگيهاي فردي و اجتماعي تقسيم كرداران امام زمان(ع) دارای معرفت و بینش عمیق نسبت به خداوند هستند چنان‌که حضرت علی(ع) درباره ای ...

««قُلْ يَوْمَ الْفَتْحِ لا يَنْفَعُ الَّذينَ كَفَرُوا إيمانُهُمْ وَ لا هُمْ يُنْظَرُونَ»(29) فَأَعْرِضْ عَنْهُمْ وَ انْتَظِرْ إِنَّهُمْ مُنْتَظِرُون»»بگو كه روز فتح، ايمان آنان كه كافر بودند سود نبخشد و آنها را مهلت ندهند. پس از آن كافران اعراض و دورى كن و منتظر باش، كه آنها هم منتظر هستند.ر اساس آیه ۲۹ سوره سجده، بر اساس فراز «یوم الفتح» ایمان کسانی که قبلاً کفر ورزیده‌اند سودی ندارد و به آنان مهلت داده نمی‌شود. در میان تفاسیر مختلف از این فراز، یکی از دیدگاه‌ها، تفسیر مهدوی آن است که مبتنی بر دو گزارش روایی ارائه شده است.گزارش اول از علی بن ابراهیم قمی، آیه «سوق الماء» را تمثیلی برای رجعت و قیام حضرت قائم(عج) می‌داند و پرسش کافران درباره زمان «فتح» را به همین واقعه مرتبط می‌کند . درگزارش دوم، روایتی مستند به امام صادق(ع) است که به صراحت «رو ...

حرکت دینی محمد بن عبدالله بن تومرت، معروف به المهدی، در میان قبایل بربر مغرب، مهم‌ترین جنبش مهدوی‌گرایی مبتنی بر الگوی سنی در نیمۀ اول قرن ششم هجری بود که به تشکیل دومین حکومت مقتدر بربری با نام موحدان انجامید.وی کار خود را با تکیه بر اصل امر به معروف و نهی از منکر آغاز کرد تا دولت مرابطان را جامعه‌ای فاسد و منحط نشان دهد و زمینۀ پذیرش ادعای مهدویت خود را فراهم کند. او با پیوند دادن شرایط نابسامان سیاسی و اجتماعی آن دوره به نشانه‌های ظهور مهدی موعود، خود را مصداق آن معرفی کرد.ادعای مهدویت ابن‌تومرت، در ادامه امر به معروف و نهی از منکر و جهاد، به‌عنوان ابزاری برای تقویت همبستگی قبیله‌ای(عصبیت) قبایل بربر مصموده به کار رفت و پایۀ تأسیس یک نظام سیاسیدینی را در کوتاه‌مدت در منطقه و در بلندمدت در گستره‌ای وسیع‌تر فراهم کرد.ام ابن تومرت، محمد بن عب ...

مفهوم نجات و منجی در آیین مانوی، یکپارچه و ثابت نیست، بلکه فرآیندی چندمرحله‌ای و اسطوره‌ای است که در مراحل مختلف آفرینش و در مناطق جغرافیایی گوناگون، توسط ایزدان نجات‌بخش متفاوت و با نام‌های مختلف محقق می‌شود. خاستگاه این انگاره‌ها ترکیبی از تأثیرات مسیحیت سریانی، فلسفه یونانی و باورهای ایرانی دانسته شده است. منجی نهایی گاه مانی و گاه عیسی معرفی شده که به داوری می‌پردازد.هور مانویت در سده سوم میلادی در بابل، که تحت نفوذ ایرانیان بود و مکاتب مختلف دینی مانند زرتشتی، مسیحی، گنوسی و بین‌النهرینی در آن رونق داشت، ظهور کرد. مانی در کودکی با فرقه الخسائیه(مغتسله) آشنا شد و سال‌هایی را در میان آنان گذراند که بر تجربیات عرفانی اولیه او تأثیر گذاشت. اگرچه او بعدها از این فرقه جدا شد و آنان را گمراه خواند، اما تأپیرپذیری او از اندیشه‌های مغتسله انکارنا ...

بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمَنِ الرَّحِيمِإِذَا جَاءَ نَصْرُ اللَّهِ وَالْفَتْحُ ﴿١﴾ وَرَأَيْتَ النَّاسَ يَدْخُلُونَ فِي دِينِ اللَّهِ أَفْوَاجًا ﴿٢﴾ فَسَبِّـحْ بِحَمْدِ رَبِّكَ وَاسْتَغْفِرْهُ إِنَّهُ كَانَ تَوَّابًا ﴿٣﴾به نام خداوند بخشنده بخشایشگرهنگامی که یاری خدا و پیروزی فرارسد. و ببینی مردم گروه گروه وارد دین خدا می‌شوند. پروردگارت را تسبیح و حمد کن و از او آمرزش بخواه که او بسیار توبه‌پذیر است!بیشتر مفسران، مقصود خداوند از «فتح» مورد اشاره در سوره نصر — که به پیامبر(ص) بشارت داده شده — را فتح مکه دانسته‌اند. با این حال، برخی از پژوهندگان بر این باورند که این سوره در حقیقت به غلبه نهایی و پیروزی همه‌جانبه دین اسلام بر همۀ ادیان و مکاتب فکری در سراسر گیتی در عصر امام مهدی(عج) اشاره داردنصر» در لغت به معنای یاری کردن، انجام کار خیر و رساندن ن ...

یکی از اوصاف مشهور امام عصر(عج) ربیع الانام است. سید بن طاووس در کتاب «مصباح الزائر» نخستین محدثی است که وصف «رَبِيعِ الْأَنَامِ» را در قالب زیارتنامه برای امام مهدی(عج) به کار برده است. این عبارت پس از وی توسط عالمانی چون علامه مجلسی و شیخ عباس قمی نقل شده است. هرچند در نسخه ابن مشهدی به شکل «رَبِيعِ الْأَيْتَامِ»(بهار یتیمان) آمده که احتمال تصحیف در متن این زیارت وجود دارد.عبارت «ربیع الأنام» استعاره‌ای عمیق از نقش امام و ویژگی های خاص امام مهدی(عج) بوده و نمایانگر جامعه آرمانی موعود است. از دید روان‌شناختی، نماد امید و رهایی از فشارهای اجتماعی محسوب می‌شود.وصف "ربیع الأنام" دو واژه کلیدی «ربیع» و «أنام» تشکیل شده است که به تعاریف واژگان آن اشاره می شود.ربیع» از ریشه «ر-ب-ع» گرفته شده است. این ریشه سه معنای اصلی دارد: اولی به معنای «یک‌چهار ...

حضرت خضر (ع) از بندگان صالح و برگزیده‌ی الهی است که به قول مشهور، از مقام والای نبوّت نیز بهره‌مند می‌باشد. بر پایه‌ی برخی روایات، آن حضرت از آب حیات نوشیده و عمری جاویدان یافته است. حکمت این عمر طولانی در نزد صاحبان خرد آن است که در دوران غیبت، زبان ایرادگران بر طول عمر امام مهدی(عج) بسته گردد و با تشبیه عمر آن حجت الهی به عمر حضرت خضر، شبهه‌اندازی معاندان و بداندیشان باطل شود. افزون بر این، خضر (ع) در عصر غیبت، مونس و غم‌خوار امام غریب بوده و خداوند به واسطه‌ی او تنهایی حجت خود را به انسیت بدل ساخته است. همچنین بنا بر نصوص روایی، در ایام پرخرّمی ظهور، آن بزرگوار از کارگزاران و وزیران برجسته‌ی دولت کریمه‌ی مهدوی خواهد بود.بق روایتی از امام صادق(ع)، اسم حضرت خضر(ع)، بالیا(یا تالیا) بن ملکان بن عابر بن ارفخشد(یا ارفخشذ) بن سام بن نوح(ع) است. ب ...

کتاب‌های حدیثی به عنوان گنجینه‌ معارف اسلامی، ضامن حفظ اصالت معارف دینی و جلوگیری از تحریف و بدعت هستند. این متون حلقه اتصال امت اسلامی به اولیای الاهی پس از قرآن کریم به حساب می‌آیند. از طرفی دیگر مبحث مهدویت به عنوان یکی از ارکان بنیادین کلام شیعی، همواره کانون توجه اندیشمندان و حدیث‌پژوهان بوده است. در این میان، کتاب «عیون اخبار الرضا(ع) تألیف شیخ صدوق(305-381 ق) - از برجسته‌ترین محدثان امامی در قرن چهارم هجری - جایگاهی ممتاز در میان منابع حدیثی شیعه دارد. با آنکه این کتاب با رویکرد روایی و مرتبط با امام رضا(ع) تالیف شده است برخی از آموزه های مهم مهدوی در آن دیده می شود:شیخ صدوق به پاس دو قصیده از صاحب بن عباد(وزیر دانشمند شیعی دولت آل بویه) در مدح امام رضا(ع)، این کتاب را تألیف و به وی تقدیم کرد. ر این کتاب 975 روایت طی 69 باب تنظیم شده ا ...

کلبرگ، اسلام‌شناس اسرائیلی، در سال ۱۹۴۳ در خانواده‌ای صهیونیست متولد شد. وی پس از گذراندن تحصیلات اولیه در موسیقی و زبان عربی، در دانشگاه عبری و سپس آکسفورد به مطالعه اسلام و به‌ویژه تشیع دوازده‌امامی پرداخت و دکترای خود را در سال ۱۹۷۱ دریافت کرد. عمده پژوهش‌های او متمرکز بر تاریخ و عقاید شیعه، از جمله موضوع مهدویت، بوده و آثار متعددی در این زمینه تألیف کرده است. دیدگاه‌های او درباره شکل‌گیری تدریجی اعتقاد به دوازده امام و غیبت، مورد نقد محققان شیعه قرار گرفته و شواهد متعددی در متون قدیمی شیعی در رد ادعاهای او ارائه شده است.تان کلبرگ اسلام‌شناس و شیعه پژوه مشهور اسرائیلی در خانواده‌ای کاملا یهودی صهیونیستی در سال 1943 در اسرائیل به دنیا آمد. جوشوا، پدر اتان کلبرگ از جوانی صهیونیستی فعال بود و در 34 سالگی به عنوان نماینده در بیست و یکمین کنگره ...

هارون بن مسلم بن سعدان(ابوالقاسم)، محدثی ثقه و پرکار از قرن سوم هجری است که از اصحاب امام عسکری(ع) به شمار می‌رود. با وجود برخی گرایش‌های اعتقادی بحث‌برانگیز(مثل جبر و تشبیه)، جایگاه او در نقل حدیث بسیار مهم است. او با سلسله اسنادی که به اصحاب امام صادق(ع) مانند مسعده بن صدقه می‌رسد، حجم عظیمی از روایات(حدود ۱۸۹ مورد در کتب اربعه) را نقل کرده و خود نیز مورد استناد بسیاری از محدثان بعدی قرار گرفته است. بخشی از روایات منقول وی به موضوع مهدویت اختصاص دارد که شامل مباحثی مانند کیفیت آفرینش امام، ضرورت استمرار حجت الهی، وظایف منتظران، علائم ظهور و صحنه آغازین قیام حضرت مهدی(عج) می‌شود.ارون بن مسلم بن سعدان، معروف به کاتب سرمن‌رایی(ساکن سرَّمَنْ رَأى/سامرا)، اصالتاً اهل انبار و کنیه‌اش ابوالقاسم بود. وی توفیق ملاقات با امام ابومحمد (حسن عسکری(ع) ) ...

کتاب «بصائر الدرجات» نوشته محمد بن حسن صفار، از محدثان برجسته شیعه در قرن سوم قمری، اثری حدیثی و معتبر درباره مقامات و علوم ائمه اطهار(ع) است. این کتاب به موضوع مهدویت می‌پردازد و روایاتی در زمینه نصب امامت، علم ویژه امام، غیبت، اهداف ظهور و میراث امام مهدی(عج) نقل می‌کند. همچنین به ویژگی‌های یاران خاص حضرت، سیره قضایی و مبارزاتی ایشان و برکات عصر ظهور از جمله پیشرفت‌های اجتماعی و تکنولوژیک اشاره دارد.محمد بن حسن صفار قمی از محدثان برجسته شیعه در دوره غیبت صغرا است که در سال ۲۹۰ قمری درگذشت. رجالیان بزرگ شیعه بر وثاقت و جایگاه علمی والای او تأکید کرده‌اند. از میان ۳۸ اثر ثبت‌شده برای وی، تنها کتاب «بصائرالدرجات» به دست ما رسیده است.ر منابع حدیثی چهارگانه شیعه، ۸۳۷ روایت از صفار نقل شده که کلینی ۶۰ روایت، صدوق در «من لا یحضره الفقیه» ۲۰ روایت ...

بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمَنِ الرَّحِيمِوَالْعَصْرِ ﴿ ١ ﴾ إِنَّ الْإِنْسَانَ لَفِي خُسْرٍ ﴿ ٢ ﴾ إِلَّا الَّذِينَ آمَنُوا وَعَمِلُوا الصَّالِحَاتِ وَتَوَاصَوْا بِالْحَقِّ وَتَوَاصَوْا بِالصَّبْرِ ﴿ ٣ ﴾به نام خداوند بخشنده مهربان.سوگند به عصر که بی‌گمان انسان در زیان است، مگر کسانی که ایمان آورده‌اند و کارهای شایسته انجام داده‌اند و یکدیگر را به حق و صبر سفارش کرده‌اند.یکی از آیات و سوره هایی که می‌توان گفت به وجود مبارک امام زمان(عج) اشاره دارد، آیات سوره مبارکه عصر است. تفسیرهای متفاوتی از واژه عصر شده است ولی طبق برخی از روایات، مراد از «عصر»، زمان ظهور حضرت مهدی(عج) می باشد و این سوره مؤمنان را به صبر در دوران غیبت و ایمان به امامت سفارش می‌کند.ابن‌فارس در لغت، سه معنای اصلی برای این واژه برمی‌شمارد:اژه «عصر هم به صورت مصدری(مصدر ثلاثی مجردِ ع ...

دین، شیوه و روش صحیح زندگی کردن را به انسان می‌آموزد. از این رو، چنانچه دین، بد فهمیده ‌شود، مسیر زندگی انسان‌ها به انحراف کشیده می‌شود و همان‌گونه که شخص بی‌دین، از صراط مستقیم خارج شده است، شخص متدینی هم که تلقی صوابی از دین ندارد، بیرون از صراط مستقیم است.دینداری دارای لغزشگاه‌های مختلفی است که یکی از خطرناک‌ترین آن ها «سطحی‌نگری و ظاهر بینی» است. دیندار سطحی‌نگر، چیزی از دین را منکر نمی‌شود و در صدد مخالفت با دین هم نیست؛ ولی درک او فراتر از برخی ظواهر نمی‌رود، و به فهم عمیق از دین دست نمی‌یابد.از آن رو که سطحی نگری عنوانی کلی است، برای مستند سازی این مسئله به عنوان زمینه انحراف و لغزش در میان مریدان و بهانه ای برای جذب در فرقه های انحرافی مهدویت.شایسته‌ است به علائم سطحی نگری پرداخت:طحی نگران بی‌تاب و کم‌تحمل‌اند، و با هر کس که در باور‌ه ...

اگر چه نخستین گام در نقل گسترده روایات نشانه های ظهور در کتاب« الفتن» نعیم بن حماد مروزی یکی از منابع اهل سنت برداشته شده، آنچه مسلم است اینکه شماری از منابع روایی شیعی(منابع غیبت نگاری) به ویژه سه منبع «الغیبه، محمد بن ابراهیم نعمانی، کمال الدین و تمام النعمه اثر شیخ صدوق و کتاب الغیبه از شیخ طوسی به نقل این روایات پرداخته اند. در کنار سه منبع یادشده که از برجستگی ویژه ای هم برخوردارند، روایات نشانه ها، البته در شمار اندک در کنار دیگر روایات مهدویت در برخی منابع نقل شده است.رنگ در تاریخ و تطور نقل روایات نشانه ها در منابع روایی شیعه نشان دهنده برخی دگرگونی ها در برخی روایات و شمار آنها در هر دوره نسبت به دوره پیش از آن است. بررسی آماری نقل روایات در اثبات این ادعا نقشی بنیادین دارد که هر چه از زمان حضور معصومان دور می شویم، بر شمار این روایا ...

یکی از مستشرقان آلمانی تبار که در حوزه هنر و مطالعات دینی از خود آثاری به ثبت رسانده است. نظریات مهدوی او با ادبیات عرفانی تلفیق گردیده است. از مهمترین سخنان او بحث عالم هورقلیا است.یتوس بورکهارت(1908 ـ 1984)، یک سوئیسی آلمانی‌تبار بود که زندگی خود را وقف مطالعه و تبیین جنبه‌های گوناگون حکمت و سنت کرد. وی فرزند كارل بوركهارت، مجسمه ساز سوئيسي است كه خانواده‌اي معروف و از اهالي بال بوده‌اند و عموي وي، مورخ مشهور هنر، ياكوب بوركهارت مي‌باشد. تيتوس بوركهارت در خانواده‌اي متولد شد كه اهل هنر بودند و لذا در محیطی پرورش يافت که عامل افزایش دلبردگی‌ها و دغدغه‌های فکری و پژوهشی او تا پایان عمرش بود. بوركهارت نخستين سال‌هاي مدرسه‌اش را حدود زمان جنگ جهاني اول در بازل، شهري در مرز سوئيس و فرانسه گذراند. وي، سرانجام در سال 1984 در شهر لوزان ديده از جهان ...

یوید ساموئل مارگولیوث از محققان انگلیسی‌تباری است. وی مقاله مستقلي درباره مهدويت تحت عنوان «مهدي(عج) دارد که تحت تاثير ديگر خاورشناسان قبل از خود، همچون دارمستتر و يا گلدتسيهر به فرجام رسانده است. و بر اين باور است كه مهدويت از زمان محمد بن حنفيه فرزند امام علي(ع) توسط مختار بن عبيدالله و عده‌اي از هواداران محمد بن حنفيه ـ فرقه كيسانيه ـ به وجود آمده و پس از كشته شدن او عنوان مهدي به محمد بن‌ حنفیه اطلاق شده است. مارگوليوث همچون ديگر خاورشناسان، به مسئله مهدويت نگاه تاريخي دارد و به جاي آنكه به توصيف اين مؤلفه ديني از ديدگاه كلامي و آراء موجود در متون ديني و با تكيه بر سخن مسلمانان بپردازد، از زاويه تاريخي، به آن نظر مي‌كند. از اينرو در بيان اين موضوع به جريانات فرقه كيسانيه و قيام مختار بن عبيدالله و زيد بن علي اشاره مي‌كند. طبيعي است كه از ...

««يَوْمَ نَدْعُوا كُلَّ أُناسٍ بِإِمامِهِمْ؛ياد كن روزى را كه هر گروهى را با پيشوايشان فرا مى‌خوانيم»»انسان‌ها هر رهبر و پیشوایی را در زمان خود انتخاب کنند، در روز قیامت همراه او محشور خواهند شد. اگر آنان رهبری الهی و پیشوای دینی(پیامبر یا جانشین او) را بپذیرند، در قیامت با او خواهند بود و اگر پیرو شیطان و پیشوایان گمراهی شوند، همراه آنان محشور می‌شوند. بنابراین، در هر دوره‌ای هم امام هدایت و نور وجود دارد و هم امام ضلالت و نار، و انتخاب هر یک از آن‌ها سرنوشت ابدی انسان را رقم می‌زند. بر این اساس، در عصر حاضر نیز انسان‌ها موظف‌اند امام زمان خویش را بشناسند که بر مبنای آیه 71 سوره اسراء و آموزه‌های شیعه و استناد به روایات معتبر، امام مهدی(عج) رهبری معنوی شیعیان را بر عهده دارد. از این رو معرفت به امام هم امری ضروری است.ین واژه در لغت به فاصله‌ ...