حضرت خضر(ع)

حضرت خضر (ع) از بندگان صالح و برگزیده‌ی الهی است که به قول مشهور، از مقام والای نبوّت نیز بهره‌مند می‌باشد. بر پایه‌ی برخی روایات، آن حضرت از آب حیات نوشیده و عمری جاویدان یافته است. حکمت این عمر طولانی در نزد صاحبان خرد آن است که در دوران غیبت، زبان ایرادگران بر طول عمر امام مهدی(عج) بسته گردد و با تشبیه عمر آن حجت الهی به عمر حضرت خضر، شبهه‌اندازی معاندان و بداندیشان باطل شود. افزون بر این، خضر (ع) در عصر غیبت، مونس و غم‌خوار امام غریب بوده و خداوند به واسطه‌ی او تنهایی حجت خود را به انسیت بدل ساخته است. همچنین بنا بر نصوص روایی، در ایام پرخرّمی ظهور، آن بزرگوار از کارگزاران و وزیران برجسته‌ی دولت کریمه‌ی مهدوی خواهد بود.

زیست‌نامه

طبق روایتی از امام صادق(ع)، اسم حضرت خضر(ع)، بالیا(یا تالیا) بن ملکان بن عابر بن ارفخشد(یا ارفخشذ) بن سام بن نوح(ع) است.[1] برخی دیگر از نام‌هایی که برای ایشان ذکر شده است عبارت‌اند از: بلیا، ایلیا، یلیا، ارمیا، معمر، خضرویه، خضرون، الیاس، الیسع، العمر، بلیان، ابلیا، عامر، احمد، تالی، ایلیایوهن، تالیان و ملیقا.[2] در منابع، «ابوالعباس» و «ابومحمد» به عنوان کنیه[3] و «خضر»، «عالِم» و «عبد صالح»[4] به عنوان لقب برای ایشان ثبت شده است. در مورد وجه نام‌گذاری ایشان به «خضر»، امام صادق(ع) می‌فرماید: «خضر(ع) روی هیچ چوب خشک و هیچ زمین بی‌علفی نمی‌نشست مگر آن‌که سبز و خرم می‌گشت و بدین جهت خضر نامیده شده است.[5]» مرحوم طبرسی هم می‌نویسد: «خضر(ع) را بدین جهت خضر می‌نامیدند که هر کجا نماز به جای می‌آورد، اطراف او سبز می‌شد.[6]» ابن‌عباس و ابوهریره نیز از رسول خدا(ص) نقل کرده‌اند که خضر وقتی روی پوست سفید رنگ نماز می‌گزارد، همان پوست هم سبز می‌شد.[7] مؤلف ناسخ التواریخ، ظهور خضر(ع)را 3458 سال بعد از هبوط آدم(ع)دانسته است.[8] از آیات و روایات بر می‌آید که خضر(ع) دارای مقام نبوت بوده[9] و بیشتر امامیه و اهل سنت بر این مطلب تأکید دارند.[10] طبق برخی روایات، ایشان نه تنها نبی بوده، بلکه دارای مقام رسالت نیز می‌باشد.[11] قبل از مصاحبت حضرت خضر(ع) با حضرت موسی(ع) اطلاعاتی در دست نیست[12] اما در زمان حضرت موسی(ع)، مصاحبتی چند روزه با ایشان داشته است. در این مصاحبت، حضرت خضر(ع) به عنوان استاد حضرت موسی(ع) معرفی می‌شود که داستان آن در قرآن کریم آمده است.[13] در ادامه، گزارش‌هایی از آشکار شدن وی در زمان انبیا و امامان معصوم: و ملاقات‌های بین آنان وجود دارد.[14] از میان مطالب درباره حضرت خضر(ع)، دو مطلب نمود و ظهور بیشتری دارد: یکی مسئله طول عمر و علت استمرار حیات اوست و دیگری ارتباط او با حضرت ولی عصر(عج) در دوران غیبت و نیز دوران پرشکوه ظهور.

علت استمرار حیات خضر(ع)

در مورد طول عمر و استمرار زندگی حضرت خضر وجوهی گفته شده است که برخی از آن وجوه با مهدویت پیوند دارند

تکذیب دجال

حضرت خضر تا روز قیامت زنده است تا دجال را تکذیب کند. در روايتى كه الدرالمنثور از دارقطنى و ابن عساكر از ابن عباس نقل كرده‌اند چنين آمده كه: او فرزند بلا فصل آدم است و خدا بدين جهت زنده‌اش نگه داشته تا دجال را تكذيب كند.[15] همچنین مسلم در كتاب «صحيح» از ابو سعيد خدرى نقل مي‌كند كه روزی پيامبر اکرم(ص) ضمن حديثى طولانى كه درباره دجال براى ما بيان مي‌كرد، فرمود: «روزى دجال خواهد آمد اما اجازه ورود به کوچه‌هاى مدینه را نخواهد داشت، بلكه به شوره‌زارى نزديك مدينه روى مى‌آورد. در این حال مردى که بهترین مردم - یا از بهترین مردم - است به سوى او مى‌آید و مى‌گوید: شهادت مى‌دهم تو همان دجالى هستى که پیامبر(ص)فرموده است. دجال به مردم مي‌گويد: اگر من اين مرد را كشتم سپس زنده كردم، آيا در حقانيت من ترديد خواهيد كرد؟ مردم مي‌گويند: نه! آن گاه آن مرد را مي‌كشد و سپس زنده مي‌گرداند. هنگامى که آن مرد زنده مى‌شود مى‌گوید: قسم به خدا! اکنون هیچ کس از من به احوال تو بیناتر نیست. دجال دوباره آهنگ كشتن او را مي‌كند اما نمى‌تواند بر او تسلط یابد»

ابواسحق ابراهيم بن سفیان گفته است: گفته می‌شود اين مرد(كه دجال به ظاهر او را مي‌كشد) حضرت خضر(ع) است.[16]

دلیلی بر طول عمر امام زمان

خداوند متعال، عمر حضرت خضر(ع) را طولانی کرده است تا دلیلی محکم بر عمر طولانی حضرت مهدی(عج) باشد تا حجت بر همگان تمام شود و کسی ایرادی در این مورد نداشته باشد.

امام صادق(ع) می‌فرماید: «اما عبد صالح یعنی خضر(ع)، خداوند عمرش را طولانی نگردانید به خاطر منصب نبوتی که برایش مقدر کرده بود و نه به خاطر كتابى که بر او نازل گرداند و نه به خاطر دین و شریعتی که به وسیله آن، شریعت انبيای پيش از او را نسخ كند و نه به خاطر مقام امامتی كه مردم را به اقتدا و پيروى از او ملزم کند و نه به خاطر طاعتى كه خداوند بر وى واجب کرده بود، بلكه چون در علم ازلى خداوند مقدار عمر قائم(عج)در ایام غيبت او تقدير شده بود و مي‌دانست كه بندگانش طول عمر او را انكار مي‌كنند، از اين رو عمر خضر(ع) را بدون هیچ کدام از دلایلی که گفته شد طولانى گردانيد، تا در اثبات طول عمر قائم(عج)به آن استدلال شود و بدین وسيله ايراد دشمنان از ميان برود و مردم را بر خدا حجّت و ايرادى نباشد.[17]»

رابطه حضرت خضر(ع) با امام مهدی(عج) در زمان غیبت

در روایتی از امام رضا(ع) نقل شده که ایشان می‌فرماید: «حضرت خضر(ع)از آب حیات خورد، پس او زنده

است و تا دمیده شدن صور از دنیا نمی‌رود. او پیش ما می‌آید و بر ما سلام می‌کند، ما صدایش را می‌شنویم و خودش را نمی‌بینیم. هر کجا نام او ذکر شود در آن‌جا حاضر می‌شود. پس هر کدام از شما که او را یاد کند، پس باید به او سلام دهد. او در هر موسم حج شرکت می‌کند و همه مناسک را انجام می‌دهد، در روز عرفه در سرزمین عرفات می‌ایستد و برای دعای مؤمنان آمین می‌گوید. خداوند به وسیله او در زمان غیبت، از قائم ما رفع غربت کرده و به وسیله او وحشتش را به انس تبدیل می‌کند.[18]»

حدیث بیانگر این است که حضرت خضر(ع) یکی از یاران بسیار نزدیک امام مهدی(عج) و همیشه در کنار ایشان می‌باشد. قدر مسلم این است که او از فعالیت‌های امام مهدی(عج) باخبر بوده و در تمام زمینه‌ها مددکار حضرت می‌باشد. چه بسا حضرت خضر(ع) به یاران امام مهدی(عج)، علما، شیعیان و دوستان حضرت سر می‌زند و در مشکلات و گرفتاری‌ها آن‌ها را یاری می‌دهد. ممکن است کارهای مختلفی را به دستور امام زمان(عج) انجام دهد که ما از اکثر آن‌ها بی‌خبر باشیم.[19]

رابطه حضرت خضر(ع) با امام مهدی(عج) در زمان ظهور

حضرت خضر(ع) طبق روایتی که گذشت، قطعاً در زمان ظهور امام مهدی(عج) هم، از یاران و صحابه حضرت می‌باشد و نظر به این که دارای علم لدنی است و با باطن قضایا برخورد دارد و نیز مونس انبیا و امامان: به ویژه امام زمان(عج) در دوران غیبت و همچنین برخوردار از عمر بسیار بوده، در دولت حضرت مهدی(عج) هم از جایگاه ویژه‌ای برخوردار است و مقام او با مقام سایر وزیران حضرت کاملاً متفاوت می‌باشد.[20]

شباهت‌های حضرت خضر(ع) با امام مهدی(عج)

1. خداوند، عمر هر دو را طولانی نموده است.[21]
2. حضرت خضر(ع) بر چوب خشکی نمی‌نشست مگر این‌که سبز می‌شد و هرگاه نماز بگذارد اطرافش سبز می‌شود و... حضرت قائم(عج)نیز به هر سرزمینی پا بگذارد سبز و پر گیاه می‌شود و آب از آن‌جا می‌جوشد و چون از آن‌جا برود، آب فرو می‌رود و زمین به جای خود بر می‌گردد.[22]
3. خضر(ع) مأمور به علم باطن بود، قائم(عج)نیز مأمور به علم باطن است.[23]
4. خضر(ع)، وجه کارهایش آشکار نشد مگر بعد از این‌که خودش فاش کرد. قائم(عج)نیز وجه غیبتش آن‌طور که باید، مکشوف نمی‌شود مگر بعد از ظهور.[23]
5. خضر(ع) هر سال در مراسم حج شرکت می‌کند و تمام مناسک را انجام می‌دهد. قائم(عج)نیز هر سال در مراسم حج شرکت می‌کند و همه مناسک را به جای می‌آورد.[23]

پانویس

1. ↑1. ابن بابویه، محمد بن علی، علل الشرائع، ج 1، ص 60؛ همان، معانی الاخبار، ص 49.
2. ↑2. فیاض الحسینی، سید هاشم، حیاة الخضر(ع)، ص 9- 11؛ کارگر شورکی، مصطفی، حضرت خضر(ع)مونس یار 7، ص 16.
3. ↑3. فیاض الحسینی، سید هاشم، حیاة الخضر(ع)، ص 12؛ کارگر شورکی، مصطفی، حضرت خضر(ع)مونس یار 7، ص 19.
4. ↑4. فیاض الحسینی، سید هاشم، حیاة الخضر(ع)، ص 12؛ کارگر شورکی، مصطفی، حضرت خضر(ع)مونس یار 7، ص 18.
5. ↑5. ابن بابویه، محمد بن علی، علل الشرائع، ج 1، ص 60.
6. ↑6. طبرسی، فضل بن حسن، مجمع البیان، ج 6، ص 745.
7. ↑1. سیوطی، عبدالرحمن بن ابی بکر، الدر المنثور فى التفسير بالماثور، ج 4، ص 234.
8. ↑2. سپهر، محمدتقی، ناسخ التواریخ، ج 1، ص 217.
9. ↑3. ابن بابویه، محمد بن علی، علل الشرائع، ج 1، ص 59؛ طباطبایی، سید محمدحسین، المیزان، ج 13، ص 352.
10. ↑4. ر.ک: فیاض الحسینی، سید هاشم، حیاة الخضر(ع)، ص 101- 106؛ کارگر شورکی، مصطفی، حضرت خضر(ع)مونس یار 7، ص 30.
11. ↑5. ر.ک: ابن بابویه، محمد بن علی، علل الشرائع، ج 1، ص 59.
12. ↑6. کارگر شورکی، مصطفی، حضرت خضر(ع)مونس یار 7، ص 20- 21؛ بهداروند، محمدمهدی، تحقیقی پیرامون شخصیت خضر نبی(ص) و نقش او در دولت امام زمان(عج)، ص 98.
13. ↑7. ر.ک: سوره کهف، آیه 60- 82.
14. ↑8. ر.ک: فیاض الحسینی، سید هاشم، حیاة الخضر(ع)، ص 138- 163؛ کارگر شورکی، مصطفی، حضرت خضر(ع)مونس یار 7، ص 114- 124؛ بهداروند، محمدمهدی، تحقیقی پیرامون شخصیت خضر نبی(ص) و نقش او در دولت امام زمان(عج)، ص 139- 148.
15. ↑9. سیوطی، عبدالرحمن بن ابی بکر، الدر المنثور فى التفسير بالماثور، ج 4، ص 234.
16. ↑1. نیشابوری، مسلم بن حجاج، صحیح مسلم، ج 4، ص 2256.
17. ↑2. ابن بابویه، محمد بن علی، کمال الدین و تمام النعمة، ج 2، ص 357.
18. ↑1. مجلسی، محمدباقر، بحارالانوار، ج 13، ص 299.
19. ↑2. کارگر شورکی، مصطفی، حضرت خضر(ع)مونس یار 7، ص 107.
20. ↑3. ر.ک: همان، ص 109- 110.
21. ↑4. موسوی اصفهانی، مکیال المکارم، ج 1، ص 273- 274.
22. ↑1. همان، ص 275.
23. الفبپ2. همان، ص 276.

منابع

1. قرآن کریم.
2. ابن بابویه، محمد بن علی، علل الشرائع، قم، انتشارات کتاب‌فروشی داوری، 1385 ش.
3. ، کمال الدین و تمام النعمة، تحقیق و تصحیح: علی اکبر غفاری، تهران، انتشارات اسلامیه، 1395 ق.
4. ، معانی الاخبار، تحقیق و تصحیح: علی اکبر غفاری، قم، انتشارات جامعه مدرسین، 1403 ق.
5. بهداروند، محمدمهدی، تحقیقی پیرامون شخصیت خضر نبی(ص) و نقش او در دولت امام زمان(عج)، قم، انتشارات پیام جلال، 1384 ش.
6. سپهر، محمدتقی، ناسخ التواریخ، انتشارات مطبوعات دینی، 1363 ش.
7. سیوطی، عبدالرحمن بن ابی‌بکر، الدر المنثور فى التفسير بالماثور، قم، انتشارات کتابخانه آیت الله مرعشی نجفی، 1404 ق.
8. طباطبایی، سید محمدحسین، المیزان، بیروت، مؤسسة الأعلمی للمطبوعات، 1390 ق.
9. طبرسی، فضل بن حسن، مجمع البیان، تهران، انتشارات ناصر خسرو، 1372 ش.
10. فیاض الحسینی، سید هاشم، حیاة الخضر(ع)، قم، دارالکتاب الاسلامی، 1425 ق.
11. کارگر شورکی، مصطفی، حضرت خضر(ع)مونس یار 7، قم، انتشارات مشهور، 1384 ش.
12. مجلسی، محمدباقر، بحارالانوار، بیروت، دار إحیاء التراث العربی، 1403 ق.
13. موسوی اصفهانی، سید محمدتقی، مکیال المکارم فی فوائد الدعاء للقائم(عج)، قم، انتشارات برگ شقایق، 1380 ش.
14. نیشابوری، مسلم بن حجاج، صحیح مسلم، بیروت، انتشارات دارالفکر، 1419 ق.