دانشنامه جامع مجازی ویکی مهدویت

ژوزف الیاش(Joseph Eliash)، محقق و دانشمند یهودی‌تبار در سال 1923 در اورشلیم متولد شد. وی مدرک کارشناسی و کارشناسی‌ارشد خود را از دانشگاه عبری اورشلیم أخذ و پس از آن در سال 1967 مدرک دکتری خود را در رشته مطالعات اسلامی از دانشگاه لندن دریافت کرد. سپس برای ادامه تحصیل به آمریکا عزیمت کرد و با کمک بنیاد مالی فورد، توانست مدرک فوق‌دکتری خود را در مرکز مطالعات خاورمیانه دانشگاه کالیفرنیا به اتمام رساند.از فعالیت‌های علمی و تحقیقاتی او می‌توان به استادیاری دانشگاه اوبرلین، سرپرستی طرح مطالعات یهود و خاورمیانه کالج اوبرلین، ارائه مقالات علمی در همایش های مختلف از جمله کنفرانس بین‌المللی مطالعات یهود در اورشلیم(1976)، کنفرانس بین‌المللی خاورشناسان در پاریس(1973) اشاره کرد.لیاش، به‌دلیل آشنایی و تسلط به زبان عربی، در بیشتر فعالیت‌های علمی خود به‌طور م ...

يكي از مباحث مهم و كليدي ـ كه جامعه شيعه را از ديگر فرقه هاي اسلامي ممتاز مي‌كند ـ بحث «امامت» است. از نظر اعتقادي مباحث امامت ـ چه امامت عامه (مباحث كلي) و چه امامت خاصه (مربوط به يك امام خاص) ـ جايگاه بلندي دارد. بدين جهت دانشمندان و متكلمان در اثبات امامت ائمه(علیهم السلام) در طول تاريخ كوشش هاي فراواني كرده اند، و در اين راستا از دو روش عقلي و نقلي (قرآن و روايات) بهره گرفته‌اند. در روش عقلی ، یکی از براهین اثبات امامت قاعده لطف است. این قاعده دارای اقسامی است. در این نوشتار تنها به قاعده لطف مقرب اشاره می شود.طف مقرّب، عبارت است از امورى كه خداوند براى بندگان انجام مى‌دهد و در سايه آن، هدف و غرض از تكليف برآورده مى‌شود؛ به گونه‌اى كه اگر اين امور انجام نمى‌شد، امتثال و اطاعت، براى عده زيادى از بندگان، ميسور نبود. وعده و وعيدهاى خداوند، ا ...

يكي از مباحث مهم و كليدي ـ كه جامعه شيعه را از ديگر فرقه هاي اسلامي ممتاز مي‌كند ـ بحث «امامت» است. از نظر اعتقادي مباحث امامت ـ چه امامت عامه (مباحث كلي) و چه امامت خاصه (مربوط به يك امام خاص) ـ جايگاه بلندي دارد. بدين جهت دانشمندان و متكلمان در اثبات امامت ائمه(علیهم السلام) در طول تاريخ كوشش هاي فراواني كرده اند، و در اين راستا از دو روش عقلي و نقلي (قرآن و روايات) بهره گرفته‌اند. در روش عقلی ، یکی از براهین اثبات امامت قاعده لطف است. این قاعده دارای اقسامی است. در این نوشتار تنها به قاعده لطف محصل اشاره می شود.لطف در لغت يعنى مجرد ارفاق، احسان، مهربانى، اكرام و شفقت‌؛ اما هيچ‌يك از دانشمندان كلام، لطف را در اين معانى براى خداوند، واجب‌ نشمرده‌اند.ر اصطلاح متكلّمان، لطف به نعمات، خيرات، مصالح و گاه، بلايا و آلامى گفته مى‌شود كه براى كمال م ...

یکی از آرزوها ی دیرینه بشر، عدالت و امنیت است که همیشه به دنبال آن بوده و تاکنون موفق به اجرای آن به طور کامل نشده است. این آرزو با توجه به آموزه های دینی در پرتو دولت مهدوی برآورده می شود. یکی از ویژگی های دولت مهدوی ایجاد سیستم قضایی شایسته و عدالت محور است. در قضاوت های معمول، برای اثبات جرم یا حق، احتیاج به بینه و شاهد است که امکان فرار از مجازات وجود دارد؛ اما در سیستم قضایی مهدوی بر اساس علم امام و دلائل یقینی حکم می شود و کسی نمی تواند قانون را دور بزند. در این نوشتار با استفاده از روایات، به روش و ویژگی های قضاوت مهدوی در عصر ظهور اشاره می شود.قضا در لغت به معنای فصل امر آمده است یکی از لغت شناسان می نویسد:« قضاء به معنای فیصله نمودن کاری است واین فصل گاهی قولی است وگاهی فعلی وگاهی بشری است وگاهی الاهی». ر دولت حضرت مهدى(عج) قضاوت ودا ...

دربارة فرجام زندگي آخرين حجّت الاهي‌، مهدي موعود(عج)، ديدگاه‌هاي گوناگون و گاهي ناهمگون ارائه شده است. يکي از اين ديدگاه‌ها آن است که برخي پايان عمر آن حضرت را به‌طور لزوم کشته‌شدن و شهادت دانسته‌اند. و برخی نیز با خدشه به دلایل و روایات گروه اول پایان عمر حضرت را مرگ طبیعی می دانند. در این نوشتار به دلایل و احادیث مورد استناد هر دو گروه اشاره کرده و آن ها را مورد نقد و بررسی قرار می دهیم.در اين ديدگاه به دليل‌هايي استناد شده است:برخي با پافشاري بر اين نکته که شهادت فيضي بزرگ است، محروم‌شدن انسان‌هاي بزرگ از آن را، ناروا دانسته‌اند. از اين رو بر اين باورند که ناگزير امام مهدي(عج)، به شهادت خواهد ‌رسيد تا از اين فيض بزرگ محروم نشود. از منظر اين افراد، شخصيت قدسي امام مهدي(عج) اقتضاي آن را دارد كه با شهادت به لقاي خدا برود.ر نقد اين سخن مي‌توان ...

یکی از دعاهایی که سفارش شده شیعیان در زمان غیبت آن را بخوانند دعایی است که به عنوان «دعا در زمان غیبت» سید ابن طاووس(ره) توصیه می کند خواندن این دعا در عصر جمعه ترک نشود. این دعا از محتوای بسیار عالی و بلندی برخوردار است. موضوعاتی نظیر معرفت افزایی و ولایت مداری در این دعا مطرح شده و بهترین راهکار برون رفت از آسیب های زمان غیبت، ثبات قدم و اطاعت پذیری معرفی شده است.اللَّهُمَ عَرِّفْنِی نَفْسَکَ فَإِنَّکَ إِنْ لَمْ تُعَرِّفْنِی نَفْسَکَ لَمْ أَعْرِفْ رَسُولَک اللَّهُمَّ عَرِّفْنِی رَسُولَک فَإِنَّکَ إِنْ لَمْ تُعَرِّفْنِی رَسُولَک لَمْ أَعْرِفْ حُجَّتَکَ اللَّهُمَّ عَرِّفْنِی حُجَّتَکَ فَإِنَّکَ إِنْ لَمْ تُعَرِّفْنِی حُجَّتَکَ ضَلَلْتُ عَنْ دِینِی.چند نام برای این دعای شریف وجود دارد از جمله:ین دعای شریف حاوی معارف بلندی است که احتیاج به تأمل ...

از آن جا که مسئلۀ قیام حضرت امام عصر(عج) از مهم‌ترین حوادث جهان است؛ ظهور ایشان همراه با علایم و نشانه‌هایی است که از وقوع این حادثه عظیم خبرمی دهند. ازاین رو، در روایات متعددی برای ظهور آخرین حجت الاهی علائم و نشانه هایی بیان شده که برخی از این نشانه ها حتمی و برخی غیر حتمی هستند. «باران» یکی از علائم و نشانه هایی است که در روایات شیعه و سنی بدان اشاره شده و روایات فراوانی در این زمینه به دست ما رسیده است که در حد استفاضه بوده و ما را از بررسی سندی روایات مذکور بی نیاز می کند.طبق این روایات، جهان در دو دوره زمانی قبل و بعد از ظهور، شاهد دو نوعِ متفاوت از میزان بارندگی خواهد بود:الف. خشکسالی و کمبود باران، قبل از قیام قائم؛ب. باران های بسیار و پی در پی همزمان و بعد از ظهور حضرت مهدی(عج) که باعث آبادی زمین و وفور نعمت می گردد.بق روایات، قبل از ...

«اَمَّن یُّجیبُ المُضطَرَّ اِذا دَعاهُ وَ یَکشِفُ السُّوءَ وَ یَجعَلُکُم خُلَفاءَ الاَرضِ ءَاِلهٌ مَّعَ اللهِ قَلیلاً مَا تَذَکَّرُونَ»؛ آیا [آن شریکان بهترند یا]کسی که [دعای] شخص گرفتار را هنگامی که او را می‌خواند، پاسخ می‌دهد و آسیب و گرفتاری‌اش را برطرف می کند و شما را جانیشنان [روی]زمین قرار می‌دهد [=جانشنان خدا روی زمین، و حاضران در جای رفتگان]؟ آیا با خدای یکتا معبودی هست؟ بسیار اندک متذکر می‌شوید!».یکی ازعلت های به اجابت نرسیدن دعاهای ما این است که در عین خواستن از خداوند، امیدمان به افراد و وسایل دیگر هم هست و به بیان روشن تر، دعای ما خالصانه و صادقانه نیست؛ اما آن گاه که از اسباب و علل مادی کاری ساخته نیست انسان مضطر، صادقانه خدا را می خواند و اجابت را می بیند.قطه عالی معرفتی آن جاست که در عین فراهم بودن همه اسباب و وسایل مادی، انسان ...

مديريت از ديدگاه اسلام عبارت است از: «هنر و علم به‌كارگيرى صحيح افراد و امكانات براى رسيدن به اهداف سازمانى به گونه‌اى كه با موازين شرع مغايرت نداشته باشد».اگر بخواهيم امروزه معادل و مرادف و همانندى براى رهبرى و مديريت در مصطلحات اسلامى بيابيم، بايد بگوييم رهبرى ارشاد و رشد مراد است. لذا قدرت رهبرى همان قدرت برهدايت و ارشاد در اصطلاحات اسلامى است.برای امام زمان به عنوان مدیر سه نوع مدیریت متصور است:وران غیبت صغرا را عصر آشفتگی و حیرت شیعیان نامیده‌اند، چراکه جو اختناق و سیاست عباسیان موجب گردید تا امام حسن عسکری راه تقیه و رازداری و احتیاط را در پیش گرفته و حتی از انتشار خبر ولادت حضرت مهدی جلوگیری نماید و در این مدت تنها چند نفر معدود توانستند حضرت مهدی را از نزدیک زیارت کنند. به‌همین‌علت بود که پس‌از شهادت امام حسن عسکری پیروان آن حضرت به چ ...

«قُلْ أَرَأَيْتُمْ إِنْ أَصْبَحَ مَاؤُكُمْ غَوْرًا فَمَنْ يَأْتِيكُمْ بِمَاءٍ مَعِينٍ؛ بگو: بیندیشید! اگر آبتان [در زمین] فرو رود، آن گاه چه کسی برای شما آب روان [نمایان و قابل دسترس] می آورد؟!».از آن جا که یکی از دردهای فرا روی بشر، رفراموشی و غفلت از نعمت های الاهی است؛ خداوند در این آیه شریفه می فرماید: آیا به این مسئله فکر کرده اید که اگر همه چیز مهیا باشد، ولی آب نباشد چه اتفاقی می افتد، تا با تفکر و تعقل در این موضوع، روحیه بندگی و اطاعت در وجودمان تقویت شود و از مسیر رستگاری خارج نشویم و به درد و مرض غفلت دچار نگردیم.هور و تفسیر آیه درباره نعمت حیاتی آب است؛ اما با توجه به این که قرآن همانند اقیانوسی بیکران دارای اعماقی ژرف و عمیق از معارف نیز هست که از طریق غواصان الاهی (معصومین) می توان از آن آگاه شد؛ تاویل و بطن آیه بر اساس روایات م ...

«دعای افتتاح» از جمله دعاهایی است که قرائت آن در شب های ماه مبارک رمضان سفارش شده است. این دعا همچنین در زمره نیایش هایی است که از ناحیه حضرت ولی عصر(عج) صادر شده و به وجود نازنین آن حضرت منسوب است. اگر چه غالب علما و بزرگان این انتساب را پذیرفته و در تایید آن سخن گفته اند؛ تردید هایی نیز در این زمینه وجود دارد؛ که بررسی سند و منبع این دعا را لازم می نماید.دعای افتتاح را شیخ طوسی در مصباح المتهجد و تهذیب الاحکام،سید بن طاووس در اقبال الاعمال،کفعمی در مصباح و البلد الامین، مجلسی در زاد المعاد و ملاذ الاخیار و شیخ عباس قمی در مفاتیح الجنان،نقل کرده‌اند. به گفته علامه مجلسی در کتاب زاد المعاد به سند معتبر، منقول است که امام زمان(عج) به شیعیان نوشتند که در هر شب ماه رمضان دعای افتتاح را بخوانند.نابر منابع، راوی دعای افتتاح محمد بن عثمان عمری، از ...

««اعْلَمُوا أَنَّ اللهَ يُحْيِ الْأَرْضَ بَعْدَ مَوْتِها قَدْ بَيَّنَّا لَكُمُ الْآياتِ لَعَلَّكُمْ تَعْقِلُونَ»»؛ بدانيد خداوند زمين را بعد از مرگ آن زنده مى كند. ما آيات [خود] را براى شما بيان كرديم، شايد بينديشيد.این آیه، به بیدار شدن طبیعت و سرسبزی و خرَمی آن بعد از زمستان سرد، اشاره دارد که بر اثر بارش باران، تابیدن آفتاب بهاری و وزش نسیم ملایم، طبیعت جان تازه ای می گیرد و درختان برگ و شکوفه می دهند و با رویش گیاهان، گویا زمین به جنب و جوش در می آید. این ها همه آیه و نشانه قدرت و رحمت الهی اند که انسان را به یاد مبدا و معاد می اندازد.وایات از حقیقت مهم تری پرده بر می دارند و آن، زنده شدن زمین با نور عدالت فراگیر حضرت مهدی(عج) است. زمینی که بر اثر کفر، شرک، تبعیض و بی عدالتی مرده است، با حاکمیت توحید خالص و تحقق عدالت، جان تازه ای می گیرد ...

ابوسهل اسماعیل بن علی نوبختی، یکی از بزرگ‌ترین متکلمان امامیه در دوران غیبت صغرا است. او از اولین مولفانی است که بخش قابل توجهی از فعالیت علمی خود را به تبیین امامت و غیبت امام دوازدهم(عج) اختصاص داد. وی علاوه بر نقش آفرینی در نهاد وکالت، در معرفی آن نهاد و همچنین در تثبیت جایگاه نواب نقش بسزایی داشت. او در هدایت شیعیان و برخورد با فرقه‌های انحرافی، فرقه‌هایی همچون واقفه و مقابله با مدعیان دروغین نیابت؛ مدعیانی همچون حسین بن منصور حلاج تلاشی بسیار کرد.سماعیل بن علی بن اسحاق بن ابی سهل بن نوبخت، که با کنیه ابوسهل و با القاب نوبختی، کاتب و بغدادیخوانده شده است؛ در تاریخ 237 هجری متولد شد. از محل تولد و سال‌های آغازین حیات وی اطلاعی چندان در دست نیست. او با وجود این‌که مدتی از حیات خود را در دوان امامین هادی و عسکری(ع) گذرانده است؛ از ارتباط وی ...

«یهود» یکی از ادیان بزرگ آسمانی و توحیدی است که پیروان آن معتقدند خدا (یهوه) از طریق حضرت موسی وحی فرستاده است. این دین، از همه ادیان قدیمی‌ترو دارای سابقه‌ای 3800 ساله است. و به خدای واحد و عادل در نظام طبیعی و دستگاه اجتماعی دارد. که مظهر این اعتقاد، کتاب مقدسیهودیان «تنخ »(تورات) است که در واقع یک سند کامل و متن متقن تاریخی برای آن قوم به شمار می‌رود.يهوديت و يهوديان بيش از هر دين و قوم ديگري در قرآن مجيد مورد توجه قرار گرفته‌اند. شخصيت‌هاي مهم، حوادث تاريخي، قوم اسرائيل، عقايد و اعمال يهوديان و نيز متون مقدس يهودي مكرر در قرآن مطرح شده و مورد داوري قرار گرفته اند و در برخی موارد، تأييد و تصديق شده و مواردی نیز مورد نقد قرار گرفته‌اند.ضرت ابراهیم(ع) اولین فرد یهودی و بانی قوم یهود است. او در شهر اور زندگی می‌کرد و دارای دو پسر به نام‌های ا ...

«سربداران» یکی‌ازحکومت های دوران ‌فترت بعد از سقوط ایلخانان تا روی کار آمدن تیموریان در ایران یودند که آموزه مهدویت در شکل گیری و استمرار آنان تاثیر گذار بوده است.سربداران‌، مردمانی صوفی مسلک و اثنا عشری بودند که در غرب خراسان بزرگ و در سال 736 ق به پیروی از تعالیم شیخ خلیفه مازندرانی (م736ق) از روحانیون مبارز و رهبر فکری جنبش و شیخ حسن جوری (م743ق) شاگرد ومرید شیخ خلیفه، ‌علیه ظلم و جور حاکمان محلی و بازماندگان دولت ایل خانی (حک: 654 ـ 736ق) برخاستند.قـيام کنـندگان نـام «سـربداران» را اختيارکـردند. به گفته حافظ ابرو کـه مبتنـي بـر « تـاريخ سـربداران» ميباشـد اين عـنوان را به معنـي « محكـوم بـدار» ، «مأيوسـان » و « بخشـايش ناپذيران» دانســته است.کومت سربداران را به دو دوره می‌توان تقسیم کرد: دوره اول به رهبری امیر عبد الرزاق باشتینی تاسیس شد ...

مشعشعیان، دولتی است که با ادعای مهدویت شکل گرفت. مؤسس این دولت، سیدمحمد بن‌فلاح از علمای حوزه حلّه بود که در سال 828 قمری ادعای مهدویت کرد و توانست نظر بیشتر قبایل خوزستان را به خود جلب کند. وي، بعد از جنگ‌های متمادی، توانست در سال 845 قمری در شهر هویزه حکومت تشکیل دهد. صفویان، در سال 914 قمری به حکومت مستقل آنان يورش بردند و از آن زمان به‌بعد، بیش از دویست‌سال به‌صورت حکمرانان تابع بر این منطقه حکومت کردند.هبری این جنبش، به دست شخصی به نام سیدمحمد بن‌فلاح فرزند هبه‌الله بن‌حسن می‌باشد. وی در شهر واسط به دنیا آمد. او در محیطی دشوار رشد کرد. از زمان مرگ پدرش خبری در دست نیست، اما با اجازه مادرش برای تحصیل به حلّه رفت و در درس احمد بن‌فهد حلّی شرکت کرد. او در هفت‌سالگی، قرائت قرآن و مقدمات علم را آموخت و در مدرسه، تمام اوقاتش را به درس و مطالعه ...

مواره پيروان اسلام در طول اعصار گذشته، مردى از اهل‌بيت پيامبر در آخرالزمان با شعار عدالت‌گسترى و به همراهي و كمك انسان‌هاى بى‌شمارى اعقتاد داشته‌اند. آن انسان الهى با حكومت بر روى زمين رفاه را در بين مردم‌ گسترش خواهد داد. مسلمانان به پيروى از پيامبر كه آمدن چنين شخصى را بشارت داده بود، نام وى را مهدى (هدايت الهى شده) نهادند. نام او از همان صدر اسلام در دل‌ها جاى گرفت، بر زبان‌ها جارى شد، به نسل‌هاي بعدى منتقل گرديد و در كتاب‌ها ثبت شد. بزرگانى از اهل‌سنت، با ديدگاه‌ها و مذاهب گوناگون در باب آن عدالت‌گستر تك‌نگاشته‌‌ها و رساله‌هاى مستقلى نوشتتند و بسيارى از محدثان در كتاب‌هاى خويش بابى را به روايات و آثار مهدى(عج) اختصاص دادند. اين آموزه در نزد اهل‌سنت به عنوان يكى از «اشراط‌الساعه» مطرح ‌بوده و در طول تاريخ كاركرد بسزايى داشته است. اهل حدیث ...

يكي از بحث‌هاي مهم در موضوع مهدويّت، بحث «غيبت» است. غيبت (به فتح غین) در اصل به معناي چيزي است كه پنهان و پوشيده باشد. در اصطلاح نیز دوراني از زندگانی امام جامعه است كه ایشان به پنهان زیستي مجبور شود. از این‌رو، دوازدهمین جانشین پیامبر(ص) در سال 329 ق، بعد از شهادت پدر بزرگوار خویش و در پنج سالگی از دیده‌ها غایب شدند. غيبت آن حضرت به دو مرحله كوتاه (صغرا) و طولانی (كبرا) تقسیم مي‌شود.ز روايات استنباط مي‌شود كه غايب بودن حضرت مهدي(عج) به‌معنای «ناپيدايي» است که با لغت غیبت همخوانی بیش تری دارد. معنای دیگر غیبت که آن نیز مستفاد از احادیث است، «ناشناسی» امام زمان(عج) در بین مردم می‌باشد که البته این امر، به‌صورت طبیعی (و نه معجزه وار) واقع می‌شود. امر غيبت و پنهان زيستي، تنها در مورد امام مهدي(عج) واقع نشده است، بلکه تعدادي از پيامبران نیز بخشي ...

خانم «آنه ماری برگیت شیمل»، محقق و پژوهشگر آلمانی، در7 آوریل 1922م، به عنوان تنها فرزند خانواده‌ای متوسط و پروتستان، در شهر ارفورت(Erfurt) آلمان به دنیا آمد و در محیطی با رویکردادبیّات و شعر پرورش یافت. مادرش از خانواده‌ای دریانورد بود که اعضای آن خانواده به جهان‌گردی علاقه وافر داشتند و پدرش نیز به عرفان و فلسفه علاقه مند بود. خانم شیمل از همان دوران کودکی در چنین خانواده‌ای رشد کرد و از همان آغاز نوجوانی به آموختن زبان‌های شرقی علاقه وافری داشت. وی از پانزده سالگی، مطالعات خود را درباره اسلام و یادگیری زبان های زنده مشرق زمین؛ ازجمله عربی، فارسی و ترکی آغاز کرد و حتی به حفظ یک جز از قرآن موفق شد.یمل شانزده ساله بود که دیپلم گرفت و در ۱۹ سالگی با ارائه پایان نامه خود با عنوان "خلیفه و قاضی در مصر در اواخر قرون وسطی" از دانشگاه برلین در رشته ...

از جمله‌ منابع‌ و مآخذ غني‌ و سابقه‌ ديرين‌ حديثي‌ در مباحث‌ مهدويّت، كتاب‌ گران‌ سنگ‌ و ارزش‌مند «كمال‌الدين‌ و تمام‌ النعمه»‌ است‌. اين‌ كتاب‌ در نيمه‌ دوم‌ قرن‌ چهارم‌ هجري، اواخر عمر شريف‌ مرحوم‌ صدوق،‌ به‌ نگارش‌ درآمده‌ و چون از منابع اولیه و معتبر شیعه در زمینه مهدویت می باشد که از سوی یکی از دانشمندان و محدثان بنام شیعه تالیف یافته است در جامعه علمی،‌ از اعتبار خاصّي‌ برخوردار است‌ و مورد توجّه‌ خاصّ دانشمندان‌ شيعه‌ قرار دارد. این کتاب از قدیمی ترین و معتبرترین منابع روایی شیعه درباره امام زمان(ع) می‌باشد. شیخ صدوق در این کتاب بسیاری از مباحث اعتقادی شیعه را در مورد آن حضرت و غیبت آن امام مطرح کرده و به پاسخ‌گویی شبهات منکران و مخالفان ‌پرداخته است. كتاب‌ مذکور، از جمله‌ منابع‌ و ماخذ اوّليّه‌ براي‌ تدوين‌ و تأليف‌ بسیاری از نويسندگا ...