دانشنامه جامع مجازی ویکی مهدویت

در دوران غیب صغرا، جامعه شیعی به وسیله وکیلان امام هدایت می شد. «عثمان بن سعید» از یاران با سابقه امام عسکری(ع)، اولین فردی است که به منصب وکالت نصب گردید.«عثمان بن سعید عمری»، نخستین وکیل از وکلای چهارگانه امام مهدی(عج) در دروان غیبت صغراست. از زندگانی و تاریخ تولد او اطلاعاتی در دست نیست. در مورد نام وی هیچ اختلافی نیست. البته فقط در رجال کشی گفته شده که اسم او «حفص بن عمرو» بوده است که این مطلب در مورد وی صحیح نیست. و شاید بنا به ضرورت رعایت تقیه شدید، این نام برای وی ذکر شده است.لقاب وی عبارتند از: «عمری»، به دلیل انتساب به جدش. «زیّات» و «سمّان»، به معنای روغن فروش، یکی دیگر از القاب اوست، به دلیل این که برای پوشش نهادن به نهاد وکالت، به تجارت زیتون اشتغال داشت. «عسکری» نیز از القاب دیگر اوست، به دلیل سکونت او در محله «عسکر» از پادگان شه ...

یکی از وظایف شیعیان و دوستداران حضرت مهدی(عج)، بزرگداشت مکان هایی است كه به قدوم آن حضرت زينت يافته‌اند؛ مانند مسجد سهله، مسجد اعظم كوفه، سرداب مقدّس و مسجد جمكران و در یک قالب کلّی، مواضعي كه بعضي از صالحان آن حضرت را در آن جاها ديده‌اند. از اين رهگذر، بر منتظران ظهور و شیفتگان حضورش، لازم است كه اين مکان ها را بشناسند و ارتباط آن مکان ها را با حضرتش بدانند. در این نوشتار، برخی از مکان های منتسب به حضرت بقیة الله(عج) معرفی می‌شوند تا دوستداران آن حضرت با این مکان ها بیش‌تر آشنا شوند.طبق روایات، اولین جایی که حضرت ظهورش را در آن جا آشکار می کند، "مسجد الحرام" و در کنار کعبه است.بوبصير از امام باقر(ع) روايت كرده است كه: «قائم»(عج) در ميان گروهى به عدد اهل غزوه بدر- سيصد و سيزده تن- از ثنيّه (گردنه) ذى طوى پایين مى‌آيد تا آن كه پشت خود را به حج ...

نزول عيسى(ع) و هم‌گامى‌اش با امام مهدى(عج) از موارد اتفاقى ميان شيعه و اهل سنت است. پس از قيام و پيروزى مهدى، حضرت مسيح(ع) به او مى‌پيوندد و پشت سرش نماز مى‌خواند و رهبرى او را بر اهل ايمان مى‌پذيرد.حضرت عیسی(ع) یكی از پیامبران اولوالعزم و از انبیاء بنی اسرائیل است، ولادت او به طور معجزه به اذن خدا، بدون پدر رخ داد، مادرش حضرت مریم(س) دختر عمران(ع) است، کتاب مقدس و مورخین محل تولد حضرت عیسی را «بیت لحم» فلسطین میدانند. این پیامبر الاهی در همان کودکی با سخن گفتن خود به مقام نبوت خود تصریح کرد. اما بنابر پاره ای از روایات در سن 30 سالگی به رسالت مبعوث گردید. رخی از یهودیان که دشمنی حضرت مسیح را در دل داشتند، کمر به کشتن او بستند. با خیانت یکی از حواریون به نام یهودای اسخریوطی که قلباً به او ایمان نیاورده بود و منافق محسوب می‌شد، محل اختفای حضرت ...

امام دوازدهم شیعیان دارای القاب و اوصاف متعددی است. یکی از مشهورترین القاب ایشان لقب قائم بوده که در روایات متعددی با این لقب شناخته شده است. اگرچه همه امامان قائم به امر امامت و هدايت بوده‌اند، امّا آن‌كه در آخر الزمان قيام خواهد كرد و جهان را پر از عدل‌وداد مى‌كند، تنها مهدى موعود، حجة بن الحسن العسكرى(ع) است.این واژه از ریشه «ق- و- م» دارای معانی مختلف که یکی از آن معانی قصد و عزم است. قائم اسم فاعل قام از همین معنای قصد و عزم گرفته شده که به معنای طالب، قیام کننده، به پاخواسته معنا شده است.قائم در روایات در سه گونه کاربرد داشته است:اهی به ندرت برای هر قیام کننده ای از واژه قائم استفاده شده است. مانند روایتی که امام می گوید: « إِذَا قَامَ الْقَائِمُ بِخُرَاسَانَ وَ غَلَبَ عَلَى أَرْضِ كُوفَانَ وَ مُلْتَانَ.... ثُمَّ يَقُومُ الْقَائِمُ الْم ...

«احمد بن هلال عبرتائی»، از جمله مدعیان شناخته شده در روزگارغیبت صغرا است. وی که از محدثین شیعی محسوب می گردد در اواخر عمر خود ادعای وکالت نمود که از جانب امام عصر علیه او توقیعاتی صادر گردید و مورد لعن و انکار امام قرار گرفت و اندکی بعد از این انحراف از دنیا رفت.احمدبن هلال عبرتايی، که نجاشی کنیه وی را ابوجعفر برمی‌شمرد؛ در سال 180 ق. به دنیا آمد. وی از قبیله بنی‌جنیداست و در بین رجالیون به عَبَرتائی شهرت دارد؛ «عَبَرتا» نام روستایی است از نواحی نهروان بین بغداد و واسط و برخی نیز او را به کَرخ و بغداد نسبت داده‌اند. وی روزگار امام رضا تا سال هفتم غیبت صغرا را درک کرد و در سال 267 ق. در 87 سالگی در بغداد فوت کرد. از محل دفن او در بغداد گزارشی نقل نشده است.یخ طوسی وی را جزء اصحاب امام هادی و امام حسن عسکری(ع) برمی‌شمرد و با توجه به جو خفقان و ...

واژه مهدویت یکی از پربسامدترین واژگان حوزه معارفی امامت است که مورد بررسی لغوی و اصطلاحی قرار خواهد گرفت و عرصه مهدویت با رویکرد رشتگی- که عرصه ای نوین به شمار می رود- نیز از جمله مباحث پیش رو است.مهدویت به دو صورت واژه شناسی گردیده است:آموزه مهدویت، مجموعه معارف منسجم و نظام مند درباره حضرت مهدی(عج) است. به عبارت بهتر: اعتقاد به وجود امامی که وارث فرهنگ وحی است و جهانیان در انتظار او به سر می برند.رخی از عناصر و مولفه های آموزه مهدویت عبارتند از: اثبات وجود امام حی، ویژگی های امام، مسئله غیبت، دوران غیبت، علل غیبت، انتظار و ویژگی های جامعه منتظر قبل از ظهور، جایگاه امامان در عالم هستی، جامعه موعود و آرمان شهر مهدوی، نقش ظهور و سقوط تمدن ها در ظهور تمدن مهدوی، بازترسیم فلسفه نظری تاریخ با محوریت آموزه مهدویت، نقش اراده انسانی در تحولات تاریخی ...

یکی از مباحث مهم مربوط به مهدویت امکان یا عدم امکان ملاقات امام مهدی(عج) در زمان غیبت است که با توجه به تنافی یا عدم تنافی ملاقات با فلسفه غیبت امام زمان(عج) مورد بحث و بررسی علماو دانشمندان قرار گرفته و از مباحث و سئوالات متداول جامعه محسوب می گردد.علما با توجه به دوران های زندگی امام زمان(عج) امکان و وقوع ملاقات را در مراحلی از زندگی ایشان جایز و ممکن دانسته و در مراحلی دیگر اختلاف دارند. آن چه که مورد اختلاف بین علما واقع شده مربوط به دوران غیبت کبری است که عده ای از علما امکان ملاقات و وقوع ملاقات با امام زمان(عج) را با استناد به دلایلی انکار می نمایند و عده ای دیگر با استناد به اخبار وقوع ملاقات برخی از افراد با امام زمان(عج) و عدم منع عقلی جایز دانسته اند.زندگی حضرت مهدی(عج) در یک نگاه کلی می توان به چهار دوره متفاوت تقسیم کرد:خرین امام ...

مستشرق، شرق شناس یا خاورشناس (Orientalist) به محققانی از اهالی کشورهای غرب اطلاق می شود که در مورد مسائل مختلف کشورهای شرقی، به مطالعه، توصیف و تحلیل می پردازند. مستشرقان بنابر رویکرد مطالعاتی و شیوه انعکاس مطالعات، در دسته های گوناگونی طبقه بندی می شوند. امروزه عنوان شرق شناس بیش از هرچیز در مورد محققانی به کار می رود که در مورد اسلام و مسائل کشورهای اسلامی همچون فرهنگ، سیاست، اقتصاد و هنر مطالعه می کنند. گرچه ریشه تلاش ها برای شناخت جوامع شرقی به شش قرن قبل از میلاد در سایه منازعات «خاور» و «باختر» و نبردهای ایران و روم باز می گردداما سابقه استعمال علمی این واژه در معنای یک منظومه به هم پیوسته از معارف با تعریفی اختصاصی، موضوع و مسائل خاص آن علم، به سال 1779 میلادی در انگلستان مربوط می شود.ا این حال همواره نگاه به ملل شرقی از سوی غربیان نگا ...

محمد بن همام از اعضای نهاد وکالت در دوره وکیل دوم، سوم و احتمالا چهارم بوده و مدتی سرپرستی نهاد وکالت را در دوران حسین بن روح نیز برعهده داشته است. وی در تثبیت وکالت محمد بن عثمان و حسین بن روح و در مقابله با مدعیان دروغین و وکیلان منحرف نقش بسزایی داشته، و از راهبرد تقیه برای پنهان داشتن نام ومکان امام دوازدهم(عج) بهره ‌برده است. حجم بالایی از روایات ابن همام به عنوان یک عالم برجسته امامی در دوره غیبت صغرا به تبیین مسائل مربوط به امام دوازدهم(عج) و غیبت آن حضرت اختصاص دارد.حمد بن همام با کنیه ابوعلی و با القاب اسکافی، بغدادی، بیزانی و کاتب در روز دوشنبه 6 ذی الحجه سال 258 ق به دنیا آمد. وی در بغداد در محله سوق العطشو سوق العطر سکونت داشت و در همان بغداد وفات یافت و در مقابر قریش به خاک سپرده شد. تاریخ وفات او را شیخ طوسی و خطیب بغدادی سال 3 ...

الفُصولُ العَشَرة فی الغَیبَة یا اَلْمَسائلُ الْعَشْر فِی الْغَیْبَة کتابی است به سبک روایی، استدلالی درباره غیبت امام زمان(عجل الله تعالی فرجه)، اثرشیخ مفید(متوفای ۴۱۳ ق)می باشد او این کتاب را در سال ۴۱۱ ق به نگارش در آورده است. این کتاب در جواب شبهاتی نگارش یافته که درباره وجود امام زمان علیه السلام در دوران شیخ مفید رحمه الله مطرح بوده است. مؤلف در این اثر با بهره‌گیری از استدلال‌های کلامی به شبهات مخالفان در ده فصل پاسخ می‌دهد. این کتاب به زبان عربی در یک جلد تألیف شده که انتشارات دارالمفید آن را منتشر کرده است.ام مؤلف اين كتاب «محمد بن محمد بن نعمان» است كه نزد شيعه مشهور به «مفيد» و نزد اهل تسنن، معروف به «ابن معلم» مى‌باشد. وى در روز يازدهم ذى قعده سال 336 هجرى قمرى، در قريه «عكبر» از نواحى بغداد به دنيا آمد. و در شب جمعه سوم رمضان سا ...

یکی از مهمترین مباحث مربوط به مهدویت- که مورد انکار اهل سنت بوده و شبهات دامنه داری را علیه این اعتقاد بر شیعه وارد می سازند- مساله طول عمر آخرین حجت خدا می باشد که بنا بر دلایل عقلی و نقلی و علمی از مسلمات اعتقادی شیعه بوده و آیات و روایات فروان بر صحت و امکان آن دلالت می نمایند. دلیل استبعاد این مساله در دیدگاه منکرین، عمر عادی و زندگی های طبیعی انسان هاست که حداکثر صد سال طول می کشد گر چه استثناهایی هم در این مورد وجود دارد که افرادی وجود دارند که عمرهایی بیش از این را تجربه نموده اند شیعه امامیه معتقد به امامت امام زمان(عج) از سال 255 ه.ق تاکنون است که مستلزم امکان طول عمر به میزان بیش از هزار سال است. در این نوشتار به طور مختصر به دلایل عقلی و نقلی و علمی امکان طول عمر امام زمان(عج) پرداخته شده است.بل از این که صحت طول عمر را از نظر عقلی ...

همزمان با ملی شدن صنعت نفت نهضتی به نام طلوعیان در دو ایل بختیاری و بویر احمدی شکل گرفت. رهبر بختیاری ها مستر جیکاک و بویر احمدی ها آقا بابا رضایی بود. این نهضت با شعارهای متعدد از جمله سوء استفاده از آموزه مهدویت شکل گرفت و بعد از مدت کوتاهی از بین رفت.در هنگامه ملی شدن صنعت نفت در دوره نخست وزیری مصدق (حک: 1330 ـ 1332 ش)‌، انگلستان همه تلاش خود را به کار گرفت تا شاید آب از جوی رفته را بازگرداند و در این راه‌، ضمن اعتراض‌های شدیدی که به دولت ایران داشت، قانون ملی شدن نفت را نقض یک طرفه قرارداد 1933 م قلمداد کرد. در همین جهت برای حل این مسئله به اقدامات متعددی دست زد که از جمله آن‌ها کمک خواستن از آمریکا شکایت به دیوان لاهه بود.لاوه بر آن دو اقدام، در سال 1330 ش در مناطق نفت خیز خوزستان، با همراه کردن مردم در میان دو ایل بختیاری و بویر احمدی ...

گلدزیهر یکی‌ از خاورشناسان‌ و اسلام‌شناسان‌ مشهور اروپایی‌ است که با وجود پاره ای از اظهار نظرات مغرضانه و یا جاهلانه در مورد اسلام، نقش‌ بسزایی‌ در معرفی‌ این دین و بالاخص‌ امامیه‌ به‌ جهان‌ غرب‌ ایفا کرده است. اهمیت‌ مطالعات‌ و پژوهشهای این محقق تا اندازه ای مهم بوه است که هنریش بیکر او را پدر روحانی نسل جدید در اسلام شناسی و موسس رشته ی اسلام شناسی در دانشگاه های غربی می داند. آراء و نظریات گلدزیهر تا به اندازه ای تاثیر گذار بوده است که حتی شخصی مانند سعد محمد حسن که خود از دانشمندان الازهر و از مدرسان آموزش و پرورش مصر بوده، تحت تاثیر نظریات او در باب مهدویت قرار گرفته است، و کتابی را تحت عنوان "المهدیه فی الاسلام منذ اقدم العصور حتی الیوم" به رشته ی تحریر در آورده که در آن اقتباس های فراوانی از نظریات گلدزیهر داشته است.لدزیهر در ۲۲ ژوئن‌ ...

از جمله آیاتی که می‌توان در موضوع مهدویت و فرجام تاریخ انسان و جهان از آن بهره برد، آیه 32 و 33 سوره توبه و 8 و 9 صف است. با تأمل در شرح این آیه در بین برخی از مفسران شیعه و سنی به یک مطلب اساسی میتوان پی برد و آن همسانی دیدگاه‌های شیعه و سنی درباره تحقق وعده الهی در این آیه در عصر ظهور امام مهدی(عج) و نزول حضرت عیسی(ع) است. هرچند مفسران شیعه و سنی در تفسیر این آیات برداشت و احدی ندارند؛ اما از مجموع دیدگاه‌های آنان میتوان قدر متیقنی را استنباط کرد که مبتنی بر سیطره اسلام در آخر الزمان است.«يُرِيدُونَ أَن يُطْفِئُوا نُورَ اللّهِ بِأَفْوَاهِهِمْ وَيَأْبَى اللّهُ إِلَّا أَن يُتِمَّ نُورَهُ وَلَوْ كَرِهَ الْكَافِرُونَ * هُوَ الَّذِي أَرْسَلَ رَسُولَهُ بِالْهُدَى‌ وَدِينِ الْحَقِّ لِيُظْهِرَهُ عَلَى الدِّينِ كُلِّهِ وَلَوْ كَرِهَ الْمُشْرِكُونَ»» ...

شیوه های ارتباطی ائمه‌ی معصومین با شیعیان خود در طول زندگانی آن ذوات مقدس، از مواردی بوده که به تناسب مقتضیات زمانی و مکانی و اشخاصی همواره در تغییر و تبدل بوده است، به گونه ای که در زمان معصومی مانند امام صادق(ع)، ایشان از شیوه های مختلف همچون جلسات عمومی و خصوصی، گفتگو های شفاهی، جلسات درس، نامه نگاری، توقیعات و... برای ارتباط با مردم و بخصوص شیعیان خود استفاده می کردند. لکن در زمان ائمه ی متاخر به دلیل اختناق حاصل از سخت گیری حاکمان عباسی راه های ارتباطی مستقیم رو به کاهش گذاشت و راه های غیر مستقیم همچون نامه نگاری و توقیعات روند افزایشی پیدا کردند، تا جایی که در دوران امام عصر(عج) به دلیل مساله غیبت ایشان، توقیع نگاری اهمیت قابل توجهی پیدا کرد.لمای علم لغت در کتب خود توقیع را از ریشه ی وقع دانسته، و آن را اثر و بار زیاد بر پشت شتر، و یا پ ...

اولین شخصیتی که بعد از شهادت امام حسن عسکری(ع)، با توجه به موقعیت و جایگاه اجتماعی‌اش به دلیل منسوب بودن با بیت امامت در دوران آغازین غیبت، ادعای امامت کرد و با تلاش در اشاعه برخی از عقاید نادرست، موجب گمراهی و تحیّر جامعه شیعی شد و با وجود انحراف در «عقیده» و «عمل» زمینه‌ساز گرایش گروهی از شیعیان به خود را فراهم کرد، «جعفربن‌علی» ملقب به «کذّاب» است.در مورد تولّد، زندگی و شخصیت جعفر بن علی به صورت پراکنده در کتاب‌های تراجم، نسب شناسی و تاریخ عمومی مطالب اندکی بیان شده و البته بیش‌تر به انحرافات وی در دوران امام هادی(ع) و امام عسکری(ع) و آغاز غیبت صغرا پرداخته‌ شده است.عفر بن علی، مشهور به «ابوعبدالله» از فرزندان امام هادی(ع) است. جعفر در سن 45 سالگی، در سال 271 ق وفات یافت. بر این اساس، تولّد وی باید حدود سال 226 ق باشد. امّا با توجّه به این ...

یکی از معروف ترین شرق شناسان معاصر جیمز دارمستتر است. وی با تالیف کتاب مهدی از صدر اسلام تا قرن سیزدهم به عنوان یکی از مهدی پژوهان مستشرق در حوزه مهدویت شناخته میشود.جیمز دارمستتر در 13 مارس 1849 در خانواده ای یهودی در پاریس متولد شد و در 19 اکتبر 1894 در همان شهر در گذشت. البته گفته شده وی در 15 سالگی از آیین یهودی دست کشید و به کیش مسیحیت درآمد. او در کتابی تحت عنوان «پیامبران بنی اسرائیل» ایمان خود را اینگونه بیان می کند: «ایمان من ساخته خودم است، نه متافیزیکی، بلکه ایمانی است بر پایه اخلاق، تکامل و کتاب مقدس. ایران شناسی بزرگ، متخصص در مطالعات زرتشتی و اوستا پژوه و یکی از مستشرقان تاثیر گذار در حوزه مهدی پژوهی بوده است.ارمستتر اولین مطالعات ایران شناسی خود را در سال 1874 با عنوان «یادداشت هایی در فلسفه ایران» شروع کرد و با نگارش رساله ای ...

حسین بن روح نوبختی نایب سوم امام دوازدهم، در دوران نیابت نایب دوم – محمد بن عثمان- دستیار وی و از افراد نزدیک به او بود. ابن روح بعد از وفات محمد بن عثمان با انتخاب امام، تقریبا مدت بیست سال (304 یا 305 – 326 ق)، سرپرستی نهاد وکالت را برعهده داشت. دوران نیابت وی نسبت به نواب دیگر با فراز و فرودهای بیشتری مواجهه بوده است؛ به طوری که او مجبور شد مدتی را مخفیانه زندگی کند و مدت پنج سال نیز زندانی شد. از اقدامات وی در نهاد وکالت، می‌توان به مقابله با مدعیان پرقدرت نیابت اشاره کرد. ابن روح کتاب التادیب را که به نظر می‌رسدکه نگاشته خود او است، برای ارزیابی نزد مشایخ حدیثی قم فرستاد. او در برخی موارد برای اثبات حقانیت نیابت خود همچون دیگر نواب از امور اعجازگونه بهره برده است.سين بن روح بن ابى بحر نوبختى با کنیه ابو القاسم و با القابی چون نوبختى‌، رو ...

یکی از نشانه های حتمی ظهور که در روایات به آن تصریح شده «ندا » یا «صیحه آسمانی» است که اندکی قبل از ظهور اتفاق می افتد. و برای مومنان، بشارت دهنده و برای منکران، وحشت انگیز و انذار دهنده می باشد، چرا که نمی توانند آن را انکار کنند و مجبورند در برابر آن خاضع شوند. این نداء متعدد بوده از طرفی جبرئیل ندا می دهد، که این ندا هدایت کننده است و از طرفی هم ابلیس، که باعث گمراهی عده ای خواهد شد. در این توشتار به تفصیل درباره این نشانه حتمی سخن گفته خواهد شد.ر لغت عرب و فارسی؛ معنای اولیه صیحه از ریشه «صیح»، صدای بلند و فریاد است. در قرآن نیز به همین معنا به کار رفته است. البته به معنای عذاب و غارت نیز استعمال شده است که معنای اصلی آن نیست و از لوازم آن است؛ زیرا وقتی صدا بلند و از اندازه معمولی فراتر رفت، سبب ناراحتی و عذاب است. همچنین از حمله و غارت ...

دعاى عهد، از دعاهاى مشهورى است كه خواندن آن در عصر غيبت ولىّ عصر(عج) تأكيد شده است.این دعا در منابع گسترده ای مانند المزار الکبیر، مصباح الزائر، البلد الامین و المصباح کفعمی، وبحار الانوار مجلسی نقل شده است‌. گستردگی نقل دعا در منابع مختلف نشان از اعتماد علماء به این دعا است.امام صادق(ع) در فضیلت دعا قبل از بیان آن می‌فرمایند: «هرکس چهل صبح با این عهد خدا را بخواند؛ از یاران قائم ما(عج) بوده، اگر پیش از ظهور آن حضرت بمیرد، خدای تعالی او را از قبرش خارج کرده و به شمار هر کلمه هزار کار نیک به او عطا و هزار کار بد از او محو ‌کند.»عای عهد از جمله دعاهایی است که بر تکرار خواندن آن تاکید شده است. مداومت بر دعا این خاصیت را دارد که انسان را در زمره رجعت کنندگان دوران ظهور قرار می‌دهد. برخی روایات به عمومی نبودن رجعت تصریح کرده و در کنار رجعت ائمه اط ...