دانشنامه جامع مجازی ویکی مهدویت

يكى از موضوعات و مسائلى كه براى شيعيان و پيروان امام زنده غايب مطرح بوده، محلّ سكونت و زندگى ايشان در زمان غیبت کبرا است. عده ای با طرح «جزيره خضراء» در پاسخ به این سئوال سعی کرده و محل زندگی ایشان را جزیره خضراء دانسته اند. عمده دلیل این افراد برای اثبات این موضوع، داستان هایی است که برخی افراد مجهول آن ها را نقل و بعدها نیز نویسندگان مشهوری مانند علامه مجلسی و محدث نوری این داستان را در کتاب‌های خود بیان کرده اند.این داستان بعدها بین علما مورد مناقشه واقع گردید؛تا جایی که عده ای آن را واقعی و عده ای دیگر با ذکر دلایل متعدد آن را افسانه دانستند.این نوشتار با ذکر دلایل موافقان و مخالفان به تبیین مساله پرداخته است.زيره خضراء، به عنوان محلّ سكونت و اقامت صاحب الأمر، از دوره صفويه در ادبيات شيعيان مطرح شده است‌. در بین منابع موجود، نخستین اثری ک ...

«قیام یمانی» که در روایات متعددی از منابع دست اول حدیثی شیعه و اهل‌سنت ذکر شده؛ از نشانه‌های مهم ظهور امام مهدی(عج) است. ظهور مدعیان یمانیت در تاریخ و مقبول افتادن دعوای آنان نزد بسیاری از مسلمانان؛ اصالت این حادثه را می‌نمایاند. با وجود این‌که تعدادی از احادیث، قیام یمانی را از زمره علائم مهم ظهور برشمرده‌اند، حتمی بودن آن اثبات‌پذیر نیست.یمانی»، لقب فردی است که بنا بر روایات، پیش از ظهور امام زمان(عج) قیامو مردم را به سوی امام دعوت می‌کند. اصل وجود یمانی در روایات شیعه اثبات شده است. بر پایه روایتی از امام صادق(ع) در کتاب الکافی قیام یمانی در کنار صیحه آسمانی، خروج سفیانی، قتل نفس زکیه و خسف بیداء، از نشانه‌های قبل از قیام قائم معرفی شده است.اهل سنّت نيز احادیث مربوط به یمانی را با جزئیات بیش‌تری نقل کرده اند که البته با توجه به مبانی شیعه ...

هانری کربن یکی از قوی ترین و مهم ترین مستشرقان است که در مورد اسلام و مذهب تشیع تحقیق و پژوهش کرده است. وی به دلایل متعددی؛ از جمله نگاه هم‌دلانه ای که به مذهب تشیع، و به ویژه موضوع مهدویت داشته؛ مورد توجه بسیاری از علمای اسلامی قرار گرفته است. علاقه و دلبستگی شدید او به امامان شیعه و به خصوص امام مهدی(عج) به اندازه ای بود که گویی خود از شیعیان می باشد. علامه طباطبایی در مورد او می فرمودند : «کربن غالبا دعاهای صحیفه ی مهدویه را می خواند و گریه می کرد ... او مرد سلیم النفسی بود».انری کربن در سال 1903 میلادی در شهر پاریس در خانواده ای کاتولیک متولد شد. علاقه شدید او به مطالعات عرفانی موجب شد در ادامه حیات خود به دلیل محدودیت هایی که استادانش برای او در این زمینه ایجاد کرده بودند؛ آیین خود را به پروتستان تغییر دهد. او طی دهه های 1920 و 1930 نزد ...

مؤلف، نام کتاب را «نجم ثاقب در احوال امام غایب(عج) » گذاشته و مطالب آن را ضمن دوازده باب بیان کرده است. اصل کتاب به زبان فارسی است؛ اما شیخ آقابزرگ تهرانی در الذریعه، کتاب را به نام «النجم الثاقب فی احوال الامام الغائب» معرفی می‌کند. این کتاب، با نام «نجم الثاقب» منتشر شده است.کتاب مذکور همان گونه که مرحوم مولف در ابتدای کتاب تصریح می‌کند، بنا به سفارش مرحوم میرزای بزرگ شیرازی (متوفای 1273ش) نگاشته شده ‌است و مرحوم میرزای شیرازی و نیز مرحوم حاج‌آقا میرزا ابوالفضل تهرانی بر آن تعلیقه ای گران‌سنگ دارند.سین بن محمد تقی بن علی محمد النوری الطبرسی در 18 شوال سال 1254 ق در روستای یالو ( یال رود) از توابع شهرستان نور از شهرهای مازندران به دنیا آمده؛ که به همین دلیل به «طبرسی» و«مازندرانی» نیز ملقب گشته است. ایشان در راه بازگشت از سفر کربلا، به سبب م ...

«دین مسیحیت» در پیوستگی تنگاتنگ با سنت های دین پیش از خود است در بستری کاملا یهودی متولد شد و در نهایت با گذر روزگار، در هویت دینی جدید گسترش یافت. تعالیم عیسی گواهی است بر مستغرق شدن او در دین و فرهنگ قوم یهود. مسیحیت تنها دینی است که از دینی دیگر (یهود) بیرون آمد و این از ویژگی ممتاز مسیحیت است. در واقع، مسیحیت مذهبی از مذاهب مختلف یهود می باشد؛ ولی بنا به دلایلی آن را جدا و دین مستقل می‌دانیم.ضرت عیسی تا سی سالگی در شهر ناصره، در ناحیه جلیل، زندگی می‌کرده و به شبانی و نجاری اشتغال داشته است. او در سی سالگی به دست یحیی، تعمید یافت و در دوره‌ای چهل روزه سر به بیابان نهاد تا درباره وظیفه‌ای که بر عهده گرفته است، اندیشه کند وسپس به جلیل آمد؛ مردم را موعظه می‌کرد و می‌گفت : وقت تمام شد و ملکوت خدا نزدیک است. پس توبه کنید و به بشارت انجیل ایمان ...

در مباحث مربوط به دین،« معارف مهدویت» از اهمیت خاصی برخوردار است و به همین لحاظ آسیب هایی نیر متوجه آن می شود. از جمله آسیب‌هایی که فرهنگ مهدویت را تهدید می‌کند؛ مسئله «تطبیق» است. تطبیق اگر طبق معیار ها و ضوابط خاص خود انجام نگردد، آسیب های فراوانی به دنبال خواهد داشت. در این نوشتار با معیارها، و ضوابطی که در تطبیق باید رعایت شوند و همچنین با پیامد ها و آسیب هایی که تطیبق ناصحیح خواهد داشت؛ آشنا می شویم.«تطبیق» بدین معناست که چیزی، چیز دیگری را بپوشاند: «طَبَّقَ السحاب الجَوَّ»؛ ابر، آسمان را پوشانید.» زمانی گفته می‌شود «طابقتُ بین الشیئین»؛ که دو چیز یکسان قرار داده شوند. تطبیق» در مباحث مهدویت، به‌معنای مطابقت دادن نشانه‌های ظهور بر حوادث هر زمان است؛ به این معنا که عده‌ای با خواندن یا شنیدن چند روایت در مورد نشانه‌های ظهور، به تطبیق دادن ...

جواز يا حرمت نام بردن از امام مهدى(عج) با نام خاصّ ايشان، از مباحث كهن و درازدامن در جامعه علمى شيعه است. اختلاف روايات و حتّى تعارض آنها در اين زمینه موجب نظريّه‌هاى متفاوت؛ و چرايى اين حكم و توجيه‌هاى ذكر شده براى آن در طول تاريخ شيعه، سبب اقوال متفاوت عالمان گشته است.در ادامه به اختصار، به بررسى احاديث واقوال عالمان در اين مورد مى‌پردازيم:احاديث ناظر به اين مطلب، در چند گروه مختلف دسته‌بندى مى‌شوند:گروه اوّل از روایات نام بردن از امام مهدى(عج) را به طور كلّى و به گونه مطلق، ممنوع شمرده‌اند؛ از جمله، حديثى است از امام صادق(ع) :«صاحِبُ هذَا الأَمرِ، لا يُسَمّيهِ بِاسمِهِ إلّاكافِر»ٌ؛ صاحب اين امر را جز كافر، به نام نمى‌خواند».روهى ديگر از احاديث، ممنوعيت بردن نام خاصّ امام مهدى(عج) را تا زمان ظهور ايشان دانسته‌اند. احاديث اين گروه، نتيجه‌اى ...

یکی از منابع دست اول و مهم در عرصه مهدویت، کتاب شریف «المقنع فی الغیبة»، اثر علی بن حسین، علم الهدی معروف به شریف (سید مرتضی متوفای ۴۳۶.ه ق)، در باره امامت است این کتاب که به زبان عربی نگاشته شده، با رویکرد کلامی در صدد بررسی مسائل مربوط به امامت از جمله اصل وجوب امامت و اصل وجوب عصمت و مساله غیبت می باشد که مولف با طرح مباحث مختلف پیرامون شبهات و ایرادات مخالفین در صدد اثبات غیبت امام دوازدهم با استفاده از دلایل عقلی بر آمده است. ابوالقاسم على بن حسين بن موسى» ملقب به« سيد مرتضى ، فرزند ابواحمد حسين، فرزند موسى بن محمد بن موسى بن ابراهيم فرزند امام موسى بن جعفر(ع) ، در ماه رجب سال 355 ق، در شهر بغداد، ديده به جهان گشود. اساتید وی شيخ مفيد، ابومحمد هارون فرزند موسى تلعكبرى، شيخ محمد صدوق، حسين بن على بابويه برادر شيخ صدوق.احمد بن على بن سعيد ...

ز ‌‌آن‌جا‌‌ كه «باورداشت منجي» از محورهاي مشترك همه اديان است؛ اسلام ناب محمدي در سايه‌‌سار بحث امامت، اعتقاد به آمدن عدالت گستر جهاني را مطرح مي‌كند. اين مهم با چالش‌‌هاي گوناگوني مواجه است كه از مهم‌‌ترين آن‌ها، آسيب «استعجال» می‌باشد. يكي از چالش‌‌هايي كه در قرآن و روايات بدان تصريح ‌‌شده؛ ‌‌است، مقوله «استعجال» است كه گاهي به عنوان «آسيب» از آن ياد شده‌‌است. این چالش، از جمله چالش‌‌هاي اعتقادي است كه در عرصه اجتماعي و فرهنگي بازتاب وسيعي دارد. استعجال، به معناي «شتاب در خواستن چيزي است، قبل از رسيدن وقت آن و پیش از تامین زمينه‌‌هاي لازم براي تحقق آن.» برخي منتظران عجول، به دلیل جهل و نداشتن صبر، بي‌‌معرفتي نسبت به امام و ساير دلايل غيبت امام زمان(ع) ؛ بدون در نظر گرفتن شرايط و سنت‌‌هاي الاهي، خواهان ظهور آن حضرت(عج) هستند؛ درحالي كه علاوه ...

«ابوجعفر، محمد بن عثمان»، دومین وکیل از وکیلان چهارگانه امام دوازدهم در عصر غیبت صغرا و فرزند وکیل اول بود که به امر حضرت مهدی(عج) و با نص پدرش به مقام وکالت انتخاب شد. دوران وکالت وی، طولانی ترین دوره در عصر غیبت صغرا بود. او همانند پدرش، در پیشگاه امامان(ع) و نزد شیعیان جایگاه و مقام ویژه‌ای داشت. واسطه بین امام و شیعیان، اخذ و صرف وجوهات، حفظ جان امام از خطر دشمن وحکومت، اثبات وجود و غیبت امام برای شیعیان، نجات شیعیان از حیران و سرگردانی؛ از جمله نقش های وی در این دوران بود. ازحوادث مهم این دوران می توان به وجود مدعیان دروغین وکالت، ظهور قرامطه و قیام صاحب زنج اشاره کرد. او در سال 305 ق وفات و به امر امام، حسین بن روح را به عنوان وکیل سوم و جانشین خود معرفی کرد.ابوجعفر محمد بن عثمان» به عنوان دومین وکیل ناحیه مقدسه معرفی شده است. القاب او ...

بررسى دقيق اسناد و گزارش‌هاى مربوط به زمان و مكان ولادت امام مهدى(عج) نشان مى‌دهند كه ايشان در شب جمعه، نيمه شعبان سال 255ق، مطابق با 12 مرداد 248 ش، و 29 جولاى سال 869 م، در شهر سامرّا تولّد يافته اند. این نوشتار در صدد اثبات ولادت امام زمان(عج) با بهره گیری از دلایل نقلی و شواهد تاریخی از دیدگاه فریقین است.سال ولادت‌: بيش‌تر ‌منابع كهن و معتبر، تولّد امام مهدى(عج) را در سال 255ق ذكر كرده‌اند. فضل بن شادان با سند صحيح، اين تاريخ را گزارش كرده است. مصادف بودن نيمه شعبان 255 با روز جمعه در تقويم‌هاى تطبيقى نيز دیدگاه مشهور را تأييد مى‌كند.رحوم کلینی با دو گزارش مختصر، به اصل مسئله تولد امام اشاره دارد. گزارش اول از حضرت حکیمه است که تنها به رؤیت امام بسنده کرده است. گزارش دیگراز احمد بن محمد بن عبدالله است که در ضمن توقیعی، به نام حضرت و سال ت ...

طلوع خورشید از مغرب»، به عنوان یکی از علائم ظهور و یا از «اشراط الساعه» و« نشانه های قیامت»، در منابع شیعه و اهل سنت بیان شده است. در منابع اهل سنت، به عنوان اشراط الساعه، با ویژگی های خاصی در کیفیت طلوع و وضعیت مردم بعد از طلوع مطرح گردیده است و روایاتِ مبتنی بر عدم قبولی ایمان و توبه پس از طلوع؛ به وفور در منابع ایشان یافت می شود. در منابع شیعه نیز، مفاهیم مذکور انعکاس دارد، با این تفاوت که برخی از منابع، واقعه طلوع خورشید از مغرب را با ظهور امام مهدی(عج) مرتبط کرده اند. روشن است كه حركت خورشيد در نظام كهكشانى، به گونه‌اى دقيق و حساب شده است كه تغيير جهت بدين‌گونه را نمى‌پذيرد و از اين رو، طلوع خورشيد از مغرب، نشانه پايان دوره زمين و نظام كيهانى است و لذا جزو اشراط الساعه معرفى شده است. بيش‌تر احاديث مربوط به طلوع خورشيد از مغرب، این گونه ط ...

کی از نشانه هایی که برای ظهورحضرت مهدی(عج) بیان می شود، قیام فردی به نام یا عنوان «خراسانی» است. این نام در منابع معتبر چندان یافت نمی شود و آن چه هست سخن از خراسان و پرچم های سیاهی است که از آن منطقه برافراشته می شود. بنابراین، اگر مراد از خراسانی که در منابع متاخر شهرت یافته است، شخصی با همین نام باشد؛ دو روایت بیش‌تر درباره او نرسیده و آن دو هم قابل اعتماد نیست و اگر مقصود، صاحب پرچم های سیاه یا کسی باشد که همراه اهل خراسان؛ می آید او هم کسی جز«ابومسلم خراسانی» نیست که پرچم های سیاه بنی عباس را از خراسان به کوفه آورد و مقدمات تشکیل دولت عباسیان را فراهم کرد. باید در نظر داشت که آن چه درباره شخص خراسانی گفته می شود، شهرتی کاذب است و هر کتابی که از او به عنوان نشانه ظهور نام می برد، تنها به همان دو روایت استدلال کرده و یا به استناد کتابی غیر ...

یکی از مفاهیمی که در آموزه مهدویت دارای اهمیت و جایگاه ویژه ای است، بحث «انتظار» و اهمیت وجایگاه آن است و در روایات معصومان، به ابعاد مختلف آن پرداخته شده و نقش و اهمیت آن به وضوح بیان شده است. با این اوصاف، به مرور زمان، برداشت ها و قرائت های مختلفی از آن شده که با واقعیت و اصل انتظار همخوانی ندارند. این نوشتار سعی کرده است ابعاد مختلف انتظار را مورد بررسی و کنکاش قرار دهد و حقیقت این آموزه را بیان کند.انتظار» از ریشه ی (ن ظ ر) می باشد. معنای «نظر» ، دیدن ، مشاهده است و گاهی به معنای تفکر و تامل هم می باشد. انتظار را به معنای صبر، چشم داشت و چشم به راهی نیز دانسته اند. انتظار از باب افتعال و یکی از کاربردهای این باب «تلاش برای تحصیل شیء» است؛ مثلا «اکتساب» به معنای کسب و در آمد نیست، بلکه کسبی است که با کوشش و زحمت حاصل گردد. از این لحاظ ان ...

معرفی امام مهدی و آماده سازی جامعه شیعه برای غیبت امام دوازدهم از مهمترین تمهیدات امام حسن عسکری در دوران امامت خویش است. نوشتار پیش رو ضمن معرفی حضرت، به نقش امام یازدهم در عرصه مهدویت می پردازد.سن بن علی بن محمد(ص) ، مشهور به «امام حسن عسکری» (۲۳۲-۲۶۰ق) یازدهمین امام شیعیان اثناعشری هستند که ۶ سال امامت شیعیان را بر عهده داشتند. ایشان فرزند امام هادی(ع) و پدر امام زمان(عج) هستند. بیش‌تر منابع، تولد ایشان را در مدینه دانسته‌اند؛ ولی از تولد او در سامرا نیز سخن رفته است. منابع متقدم امامیه، ولادت حضرت را در ربیع الثانی سال ۲۳۲ق عنوان کرده اند. امام عسکری(ع) ، ۸ ربیع‌الاول سال ۲۶۰ق در دوره حکومت معتمد عباسی در ۲۸ سالگی به شهادت رسیدند.طبق نقل مشهور، امام عسکری(ع) همسری اختیار نکردند و نسل او تنها از طریق کنیزی ادامه یافت که مادر حضرت مهدی(عج) ...

یکی از اموری که می تواند معرفت و شناخت ما را نسب به حضرت مهدی(عج) افزایش دهد؛ «آشنایی با القاب» آن حضرت و معانی آن هاست. با توجه به عنایت معصومان(علیهم السلام) به استفاده از القاب خاص برای آن حضرت؛ چیستی و ماهیت برخی از اوصاف و ویژگی های آن حضرت روشن می شود. در روایات و ادعیه مربوط به حضرت مهدی(عج) ، القاب فراوانی برای آن حضرت آمده و علل فراوانی این القاب در کتاب های مربوط مورد اشاره قرار گرفته اند. البته برخی نیز در بیان القاب آن حضرت افراط کرده و به هرمناسبتی، کلمه ای را به عنوان لقب آن حضرت برشمرده اند.«لقب»، در لغت عرب، به معناى صفتى از اوصاف انسان، به ستايش يا نكوهش او ناظر است كه بِدان شهرت يافته و با آن شناخته مى‌شود. به عبارت دیگر، لقب، نام دوم انسان است که در آن، معنای مدح یا ذم منظور می باشد.نا بر اين، هر صفتى را نمى‌توان لقب شمرد. ...

یکی از مسائل پردامنه درعرصه مهدویت که در چند سال اخیر بیش‌تر مورد توجه واقع شده؛ مسئله «ازدواج و فرزنددار شدن حضرت مهدی(عج) » است که سه نگرش در این زمینه وجود دارد:در ادامه به رویکرد های چهارگانه اشاره می گردد:این عده از قائلان ، با تمسک به آیات و روایات و تمسک به سیره معصومان (علیهم السلام) و سنت نبوی و با این استدلال که حضرت بر خلاف دستور قرآن و شرع و سنت نبوی عمل نمی کنند سعی در اثبات این مطلب دارند که امکان ندارد حضرت مهدی(عج) ازدواج نکرده باشند.دلیل قائلان به ازدواج حضرت، از روایات ذیل می باشند:در روايات، ازدواج نکردن و تجردگزیدن مورد سرزنش و نهی قرار گرفته است. در کتاب کافی بابی با عنوان «باب کراهه العزبه» با شش روایت وجود دارد که یک روایت نبوی آن چنین است : «رُذال موتاکم العُزّاب؛ پست ترین مردگان شما بی همسرانند».مچنین روایاتی هستند؛ م ...

یکی از مباحث مرتبط با مهدویت بحث «دجال» است. هرچند واژه‌ی دجال در قرآن ذکر نشده است؛ بسیاری از مفسران، ذیل برخی از آیات، روایاتی از خروج دجال نقل کرده‌‌اند. برخی دجال را از نشانه‌ها و حتی از علائم حتمی ظهور می‌شمارند و برخی ارتباط دجال را با ظهور منکر می‌شوند و آن را به آخرالزمان و حوادث آن دوره مرتبط می‌دانند. از طرف دیگر، دجال موضوعی است که در کتاب‌های روایی شیعه و عامه به آن توجه شده و برخلاف بسیاری از مطالب مهدوی که در کتاب‌های عامه دیده نمی‌شوند؛ این مطلب به طور بسیار چشمگیر در میان احادیث اهل سنت یافت می‌شود. در روایات، بیش‌تر پیروان دجال یهودی معرفی شده‌اند.اژه‌ی «دجال» در زبان عربی از «دَجَّلَ»، به‌ معنای «پوشانیدن» مشتق شده است؛ زیرا دجال جهان را با گناه، کفر و انبوه پیروانش خواهد پوشانید. دیدگاه دیگر آن است که «دَجَّلَ»، به‌معنای «ز ...

تاب «الفتن»، اثر نعیم بن حماد را باید از منابع مهم روایت هاى علائم ظهور به شمار آورد که بر مجامع روایى شیعه و اهل سنت دارای تاثیر فراوانی بوده است. نویسنده آن، از بزرگان اهل حدیث و از مخالفان سرسخت معتزله و همچنین اهل رأى (قیاس)است. کتاب الفتن، از جمله کامل‌ترین گردآوری‌های احادیث در مورد حوادث آخرالزمان در اسلام است. این کتاب دایرةالمعارفی است از نقل‌ها در زمینه فتنه‌های آخرالزمان و منبع بسیاری از آثار بعدی در این زمینه است. این کتاب ۷۷ باب دارد که در مجموع ده باب آن با عنوان های گوناگون به امام مهدی(عج) اختصاص دارد. مجموع حدیث هایی که در این ده باب گردآوری شده اند، 244 حدیث هستند که در نوع خود، به ویژه در آن عصر و زمان بی نظیر بودن اند. در این حدیث ها درباره شخصیت امام مهدی(عج) نسب وی، صفات و ویژگی هایش، نشانه های ظهور، حوادث و رخدادهای معا ...

در بین اهل سنت، برخی با مهدویت برخورد منفی کرده و با نگرش‌ها و رویکردهای گوناگونی به تردید، انکار و استبعاد باور داشت مهدویت قائل شده اند. ابن خلدون(م 808 ق) رشید رضا(م 1354 ق)، احمد امین مصری(م 1373 ق)؛ محمد ابوزهره(م 1394 ق) محمد فرید وجدی(م 1954 م)سعد محمد حسن، شیخ عبدالله بن زید آل محمود وعداب محمود الحمش، از جمله تردید کنندگان اندیشه مهدویت می باشند.ر مقابل این عده اندک بزرگانی از اهل سنت به آموزه مهدویت اعتقاد کامل داشته اند؛ مانند احمد بن ‌حنبل، ابوعبدالله ابن‌ماجه قزوینی، ابوداوود سجستانی، ابوعیسی محمد ‌تِرمذى، عبدالرزاق صنعانى، ابوالقاسم طبرانى، محمدبن حبان، أبو محمّد عبد اللّه بن أحمد بن محمّد بن الخشّاب، ابن حجر الهيثمي المكّي الشافعي، علي بن محمّد بن أحمد بن عبد اللّه المالكي المكّي‌، نور الدين عبد الرحمن بن أحمد بن قوام الدين الد ...